بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه محیط زیست، دانشگاه لرستان، دانشکده منابع طبیعی، خرم آباد، ایران
2- دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران
2- دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران
چکیده: (142 مشاهده)
مقدمه و هدف: جنگلهای مانگرو یکی از بومسازگانهای طبیعی و ارزشمند هستند که توجه برنامهریزان و بازدیدکنندگان را با تکیه بر خدمات اکوسیستمی به خود جلب کردهاند. مطابق بررسیهای صورت گرفته، خدمات اکوسیستمی جنگلهای مانگرو در مناطق ساحلی به ویژه برای جوامع محلی ساکن این مناطق از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابراین، بررسی پراکنش مکانی خدمات اکوسیستمی از طریق شناسایی و اولویتبندی این منابع ارزشمند میتواند به برنامهریزی صحیح و حفاظت از این رویشگاههای طبیعی در راستای تأمین نیازهای معیشتی انسان کمک نماید. براین اساس، در مطالعه حاضر به شناسایی و اولویتبندی خدمات اکوسیستمی در جنگلهای مانگرو ایران پرداخته شد.
مواد و روشها: در این مطالعه، بر اساس مرور منابع مطابق طبقهبندی اکوسیستم هزاره و سوابق مطالعاتی پیشین، نظر متخصصان، کارشناسان و جوامع محلی در هر یک از رویشگاههای مورد مطالعه، به تهیه فهرستی از خدمات اکوسیستمی موجود در چهار گروه فراهمی، تنظیمی، حمایتی و فرهنگی پرداخته شد. پس از شناسایی خدمات اکوسیستمی موجود در منطقه به وزندهی و اولویتبندی این خدمات به تفکیک هر یک از رویشگاهها، با استفاده از مدل فرآیند تحلیل شبکهای (ANP) اقدام شد. در ادامه به منظور بررسی میزان اثربخشی هر خدمت در رویشگاههای هدف، روش اریابی سریع خدمات اکوسیستمی CICES مورد استفاده قرار گرفت.
یافتهها: مطابق نتایج، توزیع فراوانی خدمات اکوسیستمی در 19 رویشگاه مورد مطالعه شامل 521 خدمت در گروههای مختلف خدمات میباشد که بهترتیب 96 خدمت فراهمی (42/18 درصد)، 91 خدمت تنظیمی (46/17 درصد)، 169 خدمت حمایتی (43/32 درصد) و 165 خدمت فرهنگی (66/31 درصد) را دربر میگیرد. از نظر تنوع خدمات اکوسیستمی، بیشترین تنوع در رویشگاه ساحل قشم با 39 خدمت قابل مشاهده است و در مقابل کمترین تنوع مربوط به رویشگاه بردخون با 18 خدمت میباشد. نتایج وزندهی و اولویتبندی خدمات اکوسیستمی نیز نشان داد که "خدمات حمایتی" با ضریب وزنی 351/0 از بین چهار گروه خدمت اصلی دارای بیشترین وزن است. مطابق نتایج بهدست آمده از ارزیابی سریع خدمات، گروه خدمات اکوسیستمی در رویشگاههای خمیر (رویشگاههای سایه خوش، خمیر-لشتغان، مردو و پهل) و قشم (رویشگاههای خورخوران و ساحل قشم)، بهویژه خدمات حمایتی و فرهنگی از بالاترین درجه اهمیت برخوردار است. این امر حاکی از نقش بالای خدمات اکوسیستمی حمایتی-فرهنگی و میزان اثرگذاری مثبت آنها بر رویشگاههای خمیر و قشم میباشد. همچنین تعدد خدمات حمایتی و فرهنگی در بین این رویشگاهها، بهترتیب نشان دهنده اهمیت حفاظت از تنوع زیستی و حمایت از زیستگاهها و برنامهریزی فرهنگی و توسعه گردشگری پایدار در این منطقه است.
نتیجهگیری: فراوانی و تنوع بالای خدمات اکوسیستمی در رویشگاههای مورد مطالعه، حاکی از وابستگی معیشتی جنگلنشینان به منابع جنگلی نیز میباشد که این امر در جهت حفاظت از این منابع ارزشمند از یک طرف و از طرفی تأمین نیازهای اساسی زندگی این جوامع باید مورد توجه برنامهریزان و تصمیمگیران قرار گیرد. همچنین جنگلهای مانگرو ایران به دلیل پتانسیل بالای گردشگری از توزیع بالای تفرج و طبیعتگردی به عنوان یکی از عمدهترین خدمات اکوسیستمی در این منطقه برخوردار هستند. بنابراین، با برنامهریزی صحیح میتوان به حداکثر بهرهبرداری از این خدمات و از طرفی بهبود در وضعیت حفاظتی منطقه کمک نمود.
مواد و روشها: در این مطالعه، بر اساس مرور منابع مطابق طبقهبندی اکوسیستم هزاره و سوابق مطالعاتی پیشین، نظر متخصصان، کارشناسان و جوامع محلی در هر یک از رویشگاههای مورد مطالعه، به تهیه فهرستی از خدمات اکوسیستمی موجود در چهار گروه فراهمی، تنظیمی، حمایتی و فرهنگی پرداخته شد. پس از شناسایی خدمات اکوسیستمی موجود در منطقه به وزندهی و اولویتبندی این خدمات به تفکیک هر یک از رویشگاهها، با استفاده از مدل فرآیند تحلیل شبکهای (ANP) اقدام شد. در ادامه به منظور بررسی میزان اثربخشی هر خدمت در رویشگاههای هدف، روش اریابی سریع خدمات اکوسیستمی CICES مورد استفاده قرار گرفت.
یافتهها: مطابق نتایج، توزیع فراوانی خدمات اکوسیستمی در 19 رویشگاه مورد مطالعه شامل 521 خدمت در گروههای مختلف خدمات میباشد که بهترتیب 96 خدمت فراهمی (42/18 درصد)، 91 خدمت تنظیمی (46/17 درصد)، 169 خدمت حمایتی (43/32 درصد) و 165 خدمت فرهنگی (66/31 درصد) را دربر میگیرد. از نظر تنوع خدمات اکوسیستمی، بیشترین تنوع در رویشگاه ساحل قشم با 39 خدمت قابل مشاهده است و در مقابل کمترین تنوع مربوط به رویشگاه بردخون با 18 خدمت میباشد. نتایج وزندهی و اولویتبندی خدمات اکوسیستمی نیز نشان داد که "خدمات حمایتی" با ضریب وزنی 351/0 از بین چهار گروه خدمت اصلی دارای بیشترین وزن است. مطابق نتایج بهدست آمده از ارزیابی سریع خدمات، گروه خدمات اکوسیستمی در رویشگاههای خمیر (رویشگاههای سایه خوش، خمیر-لشتغان، مردو و پهل) و قشم (رویشگاههای خورخوران و ساحل قشم)، بهویژه خدمات حمایتی و فرهنگی از بالاترین درجه اهمیت برخوردار است. این امر حاکی از نقش بالای خدمات اکوسیستمی حمایتی-فرهنگی و میزان اثرگذاری مثبت آنها بر رویشگاههای خمیر و قشم میباشد. همچنین تعدد خدمات حمایتی و فرهنگی در بین این رویشگاهها، بهترتیب نشان دهنده اهمیت حفاظت از تنوع زیستی و حمایت از زیستگاهها و برنامهریزی فرهنگی و توسعه گردشگری پایدار در این منطقه است.
نتیجهگیری: فراوانی و تنوع بالای خدمات اکوسیستمی در رویشگاههای مورد مطالعه، حاکی از وابستگی معیشتی جنگلنشینان به منابع جنگلی نیز میباشد که این امر در جهت حفاظت از این منابع ارزشمند از یک طرف و از طرفی تأمین نیازهای اساسی زندگی این جوامع باید مورد توجه برنامهریزان و تصمیمگیران قرار گیرد. همچنین جنگلهای مانگرو ایران به دلیل پتانسیل بالای گردشگری از توزیع بالای تفرج و طبیعتگردی به عنوان یکی از عمدهترین خدمات اکوسیستمی در این منطقه برخوردار هستند. بنابراین، با برنامهریزی صحیح میتوان به حداکثر بهرهبرداری از این خدمات و از طرفی بهبود در وضعیت حفاظتی منطقه کمک نمود.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
