دوره 14، شماره 1 - ( بهار و تابستان 1405 )
جلد 14 شماره 1 صفحات 157-146 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Keivan Behjou F, Ghanbari S, Pourramazan P, Esamili A. (2026). Analysis of Occupational Accidents in Forest Logging Operations (Case Study: Chafroud Forests, Guilan). Ecol Iran For. 14(1), 146-157. doi:10.61882/ifej.2026.581
URL: http://ifej.sanru.ac.ir/article-1-581-fa.html
URL: http://ifej.sanru.ac.ir/article-1-581-fa.html
کیوان بهجو فرشاد، قنبری سجاد، پوررمضان پوریا، اسماعیلی عایشه.(1405). تحلیل حوادث شغلی در عملیات بهرهبرداری جنگل (مطالعه موردی: جنگلهای چفرود گیلان) بوم شناسی جنگل های ایران (علمی- پژوهشی) 14 (1) :157-146 10.61882/ifej.2026.581
1- گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2- گروه جنگل داری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران، & مرکز تحقیقات علوم و فناوریهای زیستی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3- گروه جنگل داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2- گروه جنگل داری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران، & مرکز تحقیقات علوم و فناوریهای زیستی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3- گروه جنگل داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
چکیده: (502 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: امروزه بررسی نرخ صدمات در مشاغل مختلف، به ویژه در بخش جنگل داری، بهعنوان شاخصی مهم در ارزیابی ایمنی شغلی شناخته می شود. جنگل داری به عنوان یکی از خطرناک ترین مشاغل، با نرخ بالای صدمات و حوادث شغلی همراه است. این مشاغل به دلیل ماهیت خطرناک خود، به ویژه در کشورهای کوهستانی مانند ایران، مستعد وقوع حوادثی از جمله آسیب های جسمی و مالی هستند. گزارش های مختلف نشان داده اند که بهره برداری جنگل یکی از شغل های پرخطر است که علاوه بر خطرات طبیعی، با مشکلات ایمنی مربوط به استفاده از ماشین آلات و شرایط نامناسب محیط کار نیز رو به رو است. برای کاهش این حوادث، مدیریت صحیح و تقویت فرهنگ ایمنی در محیط کار از اهمیت بالایی برخوردار است. در این راستا، مطالعات و تحلیل های مختلف نشان داده اند که اکثر حوادث ناشی از رفتارهای ناایمن و شرایط ناامن محیطی هستند. پژوهش ها بر روی علل حوادث و تحلیل خطرات، بهویژه در عملیات برداشت چوب در جنگل های ایران، به شناسایی فاکتورهای خطر و بهبود ایمنی شغلی پرداخته اند. بررسی نوع و شدت صدمات می تواند به مدیریت بهتر ایمنی کار کمک نماید. از این رو در پژوهش حاضر، صدمات انسانی ناشی از بهره برداری در جنگل های چفرود واقع در غرب استان گیلان مورد مطالعه قرار گرفته است.
مواد و روش ها: منطقه مورد بررسی در حوزه آبخیز چفرود در غرب استان گیلان قرار دارد و از نظر توپوگرافی کوهستانی و شیب دار است؛ به طوری که شیب در برخی نقاط تا ۸۰ درصد میرسد و ارتفاع آن از ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ متر از سطح دریا متغیر است. در این تحقیق، داده های حوادث کار در جنگلهای چفرود استان گیلان از گزارشات و پرسشنامه ها برای 371 حادثه طی 10 سال (2014-2005) جمع آوری شدند. در این منطقه از شیوه بهره برداری نیمه مکانیزه شامل قطع با اره موتوری، چوب کشی با اسکیدر و بارگیری با لودر استفاده شد. پژوهش حاضر مقطعی-توصیفی است و دادهها با استفاده از نرم افزار SPSS تحلیل شدند. برای تجزیه و تحلیل حوادث، معیارهای نرخ فراوانی و شدت حادثه استفاده شدند. نرخ فراوانی حادثه نشان دهنده تعداد حوادث به ازای یک میلیون ساعت کاری است و نرخ شدت حادثه تعداد روزهای تلف شده به ازای هزار ساعت کار را نشان می دهد. تجزیه و تحلیل و مقایسه نرخ شدت حادثه با توجه به شیب و مراحل مختلف بهره برداری انجام شد. عواملی مانند نرخ فراوانی، شدت، نوع و علت حادثه، زمان وقوع، نوع آسیب دیدگی و شغل افراد حادثه دیده نیز ارزیابی گردیدند.
یافته ها: متوسط نرخ فراوانی (ضریب تکرار) حوادث در جنگل های چفرود برابر 37 بود، به این معنی که در هر یک میلیون ساعت کاری به طور میانگین 37 حادثه رخ داد. بیشترین حوادث در سال 2010 ثبت شدند. همچنین، متوسط نرخ شدت حادثه 0/18 بود که نشاندهنده 18 صدم روز تلف شده به ازای هر هزار ساعت کاری است. بیشترین نرخ شدت حادثه مربوط به سال 2007 و کمترین آن مربوط به سال 2009 بودند. بر اساس علت حادثه، ضربه خوردن از وسیله با 14 درصد، بیشترین دلیل بروز حادثه بود و سوختگی کمترین درصد را به خود اختصاص داد. در مورد نوع عضو آسیب دیده، بیشترین آسیب ها به دست ها (36 درصد) و پاها (28 درصد) مربوط بود. نتایج آزمون تجزیه واریانس یک طرفه نشان دادند که نرخ شدت حادثه با توجه به شیب زمین و علت حادثه تفاوت معنی داری داشت. نرخ شدت حادثه در شیب های بالای 30 درصد بیشتر از شیب های کمتر بود و همچنین در مرحله قطع، شدت حوادث بیشتر از مراحل چوب کشی و بارگیری بود. از نظر زمان وقوع، بیشترین حوادث در ساعات 11 تا 12 قبل از ظهر و 13 تا 14 بعد از ظهر رخ دادند. در نهایت، بیشترین آسیب دیدگان مربوط به عملیات بهره برداری جنگل بودند و کمترین تعداد حادثه در فعالیت های احیا و توسعه مشاهده شد. براساس نتایج آزمون مقایسه میانگین توکی، نرخ شدت حادثه در مرحله قطع بیشتر و متفاوت از مرحله چوب کشی و در مرحله چوب کشی نیز بیشتر و متفاوت از مرحله بارگیری بود. از طرفی، نتایج تحلیل رگرسیونی نشان دادند که با تغییر مولفه بهره برداری از قطع به چوب کشی و بارگیری، نرخ شدت حادثه بهصورت توانی کاهش یافت.
نتیجه گیری کلی: با توجه با شروع برنامه هفتم توسعه در کشور و نگاهی متفاوت به بحث مدیریت جنگل ها در کشور و همچنین لزوم توجه ویژه به نیروی انسانی در جنگل، انجام پژوهش های مرتبط با موضوع ایمنی شغلی در جنگل از اهمیت ویژه ای برخوردار است، لذا، انتشار معتبر نتایج پژوهش های مرتبط با ایمنی شغلی و حوادث کار در جنگل نظر به کم بودن انتشار این قبیل مطالعات در کشور از اهمیت خاصی برخوردار است. برای کاهش فروانی و شدت حادثه در منطقه مورد مطالعه، پیشنهاد می گردد که ضمن آموزش کارگران در بدو ورود به کار، برنامه های ایمنی در حین کار توسط سرکارگران در جنگل آموزش داده شود. کارگران را به استفاده از وسایل ایمنی و حفاظت فردی تشویق و از مزایای استفاده از این وسایل آگاه کنند و در آنان ایجاد انگیزه نمایند.
مقدمه و هدف: امروزه بررسی نرخ صدمات در مشاغل مختلف، به ویژه در بخش جنگل داری، بهعنوان شاخصی مهم در ارزیابی ایمنی شغلی شناخته می شود. جنگل داری به عنوان یکی از خطرناک ترین مشاغل، با نرخ بالای صدمات و حوادث شغلی همراه است. این مشاغل به دلیل ماهیت خطرناک خود، به ویژه در کشورهای کوهستانی مانند ایران، مستعد وقوع حوادثی از جمله آسیب های جسمی و مالی هستند. گزارش های مختلف نشان داده اند که بهره برداری جنگل یکی از شغل های پرخطر است که علاوه بر خطرات طبیعی، با مشکلات ایمنی مربوط به استفاده از ماشین آلات و شرایط نامناسب محیط کار نیز رو به رو است. برای کاهش این حوادث، مدیریت صحیح و تقویت فرهنگ ایمنی در محیط کار از اهمیت بالایی برخوردار است. در این راستا، مطالعات و تحلیل های مختلف نشان داده اند که اکثر حوادث ناشی از رفتارهای ناایمن و شرایط ناامن محیطی هستند. پژوهش ها بر روی علل حوادث و تحلیل خطرات، بهویژه در عملیات برداشت چوب در جنگل های ایران، به شناسایی فاکتورهای خطر و بهبود ایمنی شغلی پرداخته اند. بررسی نوع و شدت صدمات می تواند به مدیریت بهتر ایمنی کار کمک نماید. از این رو در پژوهش حاضر، صدمات انسانی ناشی از بهره برداری در جنگل های چفرود واقع در غرب استان گیلان مورد مطالعه قرار گرفته است.
مواد و روش ها: منطقه مورد بررسی در حوزه آبخیز چفرود در غرب استان گیلان قرار دارد و از نظر توپوگرافی کوهستانی و شیب دار است؛ به طوری که شیب در برخی نقاط تا ۸۰ درصد میرسد و ارتفاع آن از ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ متر از سطح دریا متغیر است. در این تحقیق، داده های حوادث کار در جنگلهای چفرود استان گیلان از گزارشات و پرسشنامه ها برای 371 حادثه طی 10 سال (2014-2005) جمع آوری شدند. در این منطقه از شیوه بهره برداری نیمه مکانیزه شامل قطع با اره موتوری، چوب کشی با اسکیدر و بارگیری با لودر استفاده شد. پژوهش حاضر مقطعی-توصیفی است و دادهها با استفاده از نرم افزار SPSS تحلیل شدند. برای تجزیه و تحلیل حوادث، معیارهای نرخ فراوانی و شدت حادثه استفاده شدند. نرخ فراوانی حادثه نشان دهنده تعداد حوادث به ازای یک میلیون ساعت کاری است و نرخ شدت حادثه تعداد روزهای تلف شده به ازای هزار ساعت کار را نشان می دهد. تجزیه و تحلیل و مقایسه نرخ شدت حادثه با توجه به شیب و مراحل مختلف بهره برداری انجام شد. عواملی مانند نرخ فراوانی، شدت، نوع و علت حادثه، زمان وقوع، نوع آسیب دیدگی و شغل افراد حادثه دیده نیز ارزیابی گردیدند.
یافته ها: متوسط نرخ فراوانی (ضریب تکرار) حوادث در جنگل های چفرود برابر 37 بود، به این معنی که در هر یک میلیون ساعت کاری به طور میانگین 37 حادثه رخ داد. بیشترین حوادث در سال 2010 ثبت شدند. همچنین، متوسط نرخ شدت حادثه 0/18 بود که نشاندهنده 18 صدم روز تلف شده به ازای هر هزار ساعت کاری است. بیشترین نرخ شدت حادثه مربوط به سال 2007 و کمترین آن مربوط به سال 2009 بودند. بر اساس علت حادثه، ضربه خوردن از وسیله با 14 درصد، بیشترین دلیل بروز حادثه بود و سوختگی کمترین درصد را به خود اختصاص داد. در مورد نوع عضو آسیب دیده، بیشترین آسیب ها به دست ها (36 درصد) و پاها (28 درصد) مربوط بود. نتایج آزمون تجزیه واریانس یک طرفه نشان دادند که نرخ شدت حادثه با توجه به شیب زمین و علت حادثه تفاوت معنی داری داشت. نرخ شدت حادثه در شیب های بالای 30 درصد بیشتر از شیب های کمتر بود و همچنین در مرحله قطع، شدت حوادث بیشتر از مراحل چوب کشی و بارگیری بود. از نظر زمان وقوع، بیشترین حوادث در ساعات 11 تا 12 قبل از ظهر و 13 تا 14 بعد از ظهر رخ دادند. در نهایت، بیشترین آسیب دیدگان مربوط به عملیات بهره برداری جنگل بودند و کمترین تعداد حادثه در فعالیت های احیا و توسعه مشاهده شد. براساس نتایج آزمون مقایسه میانگین توکی، نرخ شدت حادثه در مرحله قطع بیشتر و متفاوت از مرحله چوب کشی و در مرحله چوب کشی نیز بیشتر و متفاوت از مرحله بارگیری بود. از طرفی، نتایج تحلیل رگرسیونی نشان دادند که با تغییر مولفه بهره برداری از قطع به چوب کشی و بارگیری، نرخ شدت حادثه بهصورت توانی کاهش یافت.
نتیجه گیری کلی: با توجه با شروع برنامه هفتم توسعه در کشور و نگاهی متفاوت به بحث مدیریت جنگل ها در کشور و همچنین لزوم توجه ویژه به نیروی انسانی در جنگل، انجام پژوهش های مرتبط با موضوع ایمنی شغلی در جنگل از اهمیت ویژه ای برخوردار است، لذا، انتشار معتبر نتایج پژوهش های مرتبط با ایمنی شغلی و حوادث کار در جنگل نظر به کم بودن انتشار این قبیل مطالعات در کشور از اهمیت خاصی برخوردار است. برای کاهش فروانی و شدت حادثه در منطقه مورد مطالعه، پیشنهاد می گردد که ضمن آموزش کارگران در بدو ورود به کار، برنامه های ایمنی در حین کار توسط سرکارگران در جنگل آموزش داده شود. کارگران را به استفاده از وسایل ایمنی و حفاظت فردی تشویق و از مزایای استفاده از این وسایل آگاه کنند و در آنان ایجاد انگیزه نمایند.
فهرست منابع
1. Akay, A. O., Akgül, M., Esin, A. I., Demir, M., Şentürk, N., & Öztürk, T. (2021). Evaluation of occupational accidents in forestry in Europe and Turkey by k-means clustering analysis. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 45(4), 495-509. [DOI:10.3906/tar-2010-55]
2. Ashby, E., Bentley, T., & Parker, R. (2002). Felling injuries-an exploratory analysis of logging tasks and safety. COHFE Report (Centre for Human Factors and Ergonomics), Rotorua, New Zealand, 3(3), 1-22.
3. Axelsson, S.-Ă. (1998). The mechanization of logging operations in Sweden and its effect on occupational safety and health. Journal of Forest Engineering, 9(2), 25-31. [DOI:10.1080/08435243.1998.10702715]
4. Bentley, T. A., Parker, R. J., & Ashby, L. (2005). Understanding felling safety in the New Zealand forest industry. Applied Ergonomics, 36(2), 165-175. [DOI:10.1016/j.apergo.2004.10.009]
5. Cho, M.-J., Choi, Y.-S., & Lee, E. (2023). Identifying Risk Factors and Evaluating Occupational Safety in South Korean Forestry Sector. Forests, 14(4), 851. https://www.mdpi.com/1999-4907/14/4/851 [DOI:10.3390/f14040851]
6. Garland, J., Cedergren, J., Eliasson, L., Van Hensbergen, H., & McEwan, A. (2020). Occupational safety and health in forest harvesting and silviculture. Forestry Working Paper (FAO) Eng No, 14, 126.
7. Hämäläinen, P., Takala, J., & Saarela, K. L. (2006). Global estimates of occupational accidents. Safety Science, 44(2), 137-156. [DOI:10.1016/j.ssci.2005.08.017]
8. Helmkamp, J. C., & Derk, S. J. (1999). Nonfatal logging-related injuries in West Virginia. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 41(11), 967-972. [DOI:10.1097/00043764-199911000-00008]
9. Hull, B. P., Leigh, J., Driscoll, T. R., & Mandryk, J. (1996). Factors associated with occupational injury severity in the New South Wales underground coal mining industry. Safety Science, 21(3), 191-204. [DOI:10.1016/0925-7535(95)00064-X]
10. Javadi, A., & Mirpanahi, S. (2017). Evaluating ergonomic adoption of MF399 tractor in Kohgiluyeh and Boyer Ahmad province. Journal of Researches in Mechanics of Agricultural Machinery, 6(2), 59-69.
11. Kaakkurivaara, T., Borz, S. A., & Kaakkurivaara, N. (2022). Risk factors and occupational safety failures in forest work in the Southeast Asian region. Forests, 13(12), 2034. [DOI:10.3390/f13122034]
12. Khodaei, M., Eraghi, M., & Eghtesadi, A. (2013). Evaluation of work-related accidents in Sari forests exploitation workers. Occupational Medicine Quarterly Journal, 5(2), 9-19.
13. Kim, S., Nussbaum, M. A., Schoenfisch, A. L., Barrett, S. M., Bolding, M. C., & Dickerson, D. E. (2017). Occupational safety and health concerns in logging: a cross-sectional assessment in Virginia. Forests, 8(11), 440. [DOI:10.3390/f8110440]
14. Klun, J., & Medved, M. (2007). Fatal accidents in forestry in some European countries. Croatian Journal of Forest Engineering: Journal for Theory and Application of Forestry Engineering, 28(1), 55-62.
15. Lacerda, A., Quintiliano, J., Lobato, D., Gonçalves, C., & Marques, J. (2015). Hearing profile of Brazilian forestry workers' noise exposure. International Archives of Otorhinolaryngology, 19(01), 022-029. [DOI:10.1055/s-0034-1382098]
16. Landekić, M., Martinić, I., Mijoč, D., Bakarić, M., & Šporčić, M. (2021). Injury patterns among forestry Workers in Croatia. Forests, 12(10), 1356. [DOI:10.3390/f12101356]
17. Leigh, J. P. (1987). Estimates of the probability of job-related death in 347 occupations. Journal of Occupational Medicine, 29(6), 510-519.
18. Lindroos, O., & Burström, L. (2010). Accident rates and types among self-employed private forest owners. Accident Analysis & Prevention, 42(6), 1729-1735. [DOI:10.1016/j.aap.2010.04.013]
19. Matsa, M., & Mandowa, J. (2015). Occupational safety and health problems in forest harvesting operations: Case of Wattle Company Nyanga Pine Estate, Zimbabwe. International Journal of Development and Sustainability, 4(4), 425-445.
20. Melemez, K. (2015). Risk factor analysis of fatal forest harvesting accidents: A case study in Turkey. Safety Science, 79, 369-378. [DOI:10.1016/j.ssci.2015.07.004]
21. Milburn, J. S. (1998). Injuries on mechanized logging operations in the Southeastern United States (Doctoral dissertation, Virginia Tech).
22. Nikooy, M., Shekarsari, E., & Sayadi, A. (2017). Occupational health and safety assessment of forestry workers (case study: Shafaroud forest company). Forest and Wood Products, 70(2), 261-272.
23. Parker, R., Bentley, T., & Ashby, L. (2002). Forestry applications of human factors research. Handbook of Human Factors Testing and Evaluation, second ed. Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale NJ.
24. Peters, P. (1991). Chainsaw felling fatal accidents. Transactions of the ASAE, 34(6), 2600-2608. [DOI:10.13031/2013.31912]
25. Rahimi, F., Nikooy, M., & Ghajar, I. (2018). Ranking the dangers of working with chainsaw during felling operation. Forest Research and Development, 4(3), 401-413.
26. Safarzadeh, B., Nikooy, M., Tsioras, P. A., & Arman, Z. (2022). Ergonomic study of manual loading of log in private poplar plantation in the east of Guilan province. Forest and Wood Products, 75(2), 119-130.
27. Sullman, M. J., Kirk, P. M., Parker, R. J., & Gaskin, J. E. (1999). New Zealand logging industry accident reporting scheme: focus for a human factors research programme. Journal of Safety Research, 30(2), 123-131. [DOI:10.1016/S0022-4375(99)00006-7]
28. Wilhelmson, E., Wästerlund, D. S., Burström, L., & Bylund, P.-O. (2005). Public health effects of accidents in self-employed forestry work. Small-Scale Forest Economics, Management and Policy, 4, 427-435. [DOI:10.1007/s11842-005-0026-5]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
