Ecology of Iranian Forests

fa ارزیابی پراکنش پارک‌های شهر خرم‌آباد با رویکرد تحلیل مکانی در سامانه اطلاعات جغرافیایی Assessing the Spatial Distribution of Urban Parks in Khorramabad Using Spatial Analysis within a Geographic Information System (GIS) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مقدمه و هدف: امروزه کمبود و پراکنش نامناسب فضای سبز شهری یکی از چالش‌های اصلی در توسعه پایدار شهرها محسوب می‌شود. یکی از مهمترین اجزای فضاهای سبز شهری پارک‌های شهری هستند. پارک‌های شهری، علاوه بر فراهم آوردن مکانی برای تفریح و آرامش مردم شهرنشین، نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا و صوتی، تعدیل دما، جلوگیری از وقوع سیل، فراهم نمودن محل زیست پرندگان، افزایش زیبایی منظر و بهبود کیفیت محیط زیست ایفا می‌کنند. دسترسی عادلانه به این فضاها تأثیرات قابل توجهی بر کیفیت زندگی، سلامت جسمی و روانی شهروندان دارد و زمینه را برای تعاملات اجتماعی و افزایش حس تعلق به محیط شهری فراهم می‌سازد. ابزارهای تحلیل مکانی موجود در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (Geographic information system (GIS))  با ارائه تحلیل‌های دقیق از وضعیت توزیع و پراکنش پارک‌های شهری، امکان شناسایی نواحی کم‌برخوردار و ارزیابی سازگاری این فضاها با کاربری‌های مجاور را فراهم می‌کنند. پژوهش حاضر با تمرکز بر شهر خرم‌آباد به بررسی وضعیت توزیع مکانی پارک‌های شهری در مقیاس‌های همسایگی، محله‌ای، ناحیه‌ای و منطقه‌ای پرداخته و سازگاری آن‌ها با محیط پیرامونی را ارزیابی کرده است. نتایج این تحقیق می‌تواند راهنمایی ارزشمند برای مدیران و برنامه‌ریزان شهری در راستای دستیابی به عدالت  مکانی و مدیریت پایدار شهری ارائه دهد. مواد و روش‌ها: منطقه مطالعه این تحقیق پارک‌های سطح شهر خرم‌آباد بودند. در مجموع ۶۱ پارک در سطح این شهر مورد بررسی قرار گرفت که از این تعداد، ۲۸ پارک در مقیاس همسایگی، ۱۳ پارک در مقیاس محله، ۱۳ پارک در مقیاس ناحیه و ۷ پارک در مقیاس منطقه‌ای قرار دارند. به‌منظور تحلیل شعاع عملکردی و حوزه نفوذ پارک‌های شهری در سطوح مختلف همسایگی، محله‌ای، ناحیه‌ای و منطقه‌ای، از روش‌های تجزیه و تحلیل مکانی بافرینگ (حریم) و چندضلعی‌های تیسن در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی استفاده شد. این روش‌ها امکان بررسی دقیق شعاع خدمات‌رسانی پارک‌ها و شناسایی نقاط کم‌برخوردار از فضای سبز را فراهم می‌کنند. تحلیل مکانی همچنین به درک الگوی پراکنش پارک‌ها و تطابق آن‌ها با نیازهای جمعیتی و توزیع مکانی مناطق کمک می‌کند. علاوه بر این، برای ارزیابی سازگاری پارک‌های شهری با کاربری‌های مجاور، از ماتریس سازگاری کاربری‌ها استفاده شد. این ماتریس بر اساس نظرسنجی از کارشناسان و متخصصان حوزه برنامه‌ریزی شهری طراحی گردید و معیاری برای تعیین همخوانی یا تضاد میان کاربری‌های مختلف ارائه داد. بررسی سازگاری پارک‌ها با محیط پیرامونی، علاوه بر تأمین دسترسی عادلانه، می‌تواند به کاهش تعارضات کاربری زمین و افزایش کیفیت محیط زیست شهری منجر شود. یافته‌ها: نتایج تحلیل بافرینگ نشان داد که با وجود پوشش حدود 74/2514 هکتاری (معادل ۵۳ درصد مساحت شهر)، برخی از نواحی شهری همچنان از دسترسی مطلوب به پارک‌ها محروم هستند. به‌ویژه، نواحی شمالی منطقه یک و شرق منطقه دو به دلیل کمبود پارک‌ها با چالش جدی مواجه‌اند. تحلیل چند ضلعی‌های تیسن نیز نشان داد که تمرکز پارک‌ها در مناطق مرکزی شهر، موجب عدم پوشش‌دهی مناسب در سایر نواحی شده و دسترسی برابر شهروندان به این فضاها را محدود کرده است. یافته‌های پژوهش همچنین نشان داد که بالاترین سطح سازگاری میان پارک‌ها و کاربری‌های مجاور در منطقه یک مشاهده می‌شود، به‌طوری که 5/52 درصد از کاربری‌های اطراف پارک‌ها در این منطقه در وضعیت سازگار و تنها ۱۵ درصد در وضعیت ناسازگار قرار دارند. در مقابل، بیشترین میزان ناسازگاری در منطقه دو گزارش شده است که نشان‌دهنده نیاز به بهبود وضعیت کاربری‌های مجاور در این منطقه است. نتایج کلی پژوهش نشان می‌دهد که توزیع فعلی پارک‌های شهر خرم‌آباد، به دلیل تمرکز زیاد در مناطق مرکزی و کمبود دسترسی در نقاط پیرامونی، نیازمند بازنگری و تدوین یک برنامه جامع است. این بازنگری می‌تواند گام مهمی در ارتقای عدالت مکانی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان بردارد. نتیجه‌گیری کلی: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که توزیع و پراکنش پارک‌های شهری در خرم‌آباد با مشکلات قابل توجهی روبه‌روست. توزیع نامتوازن پارک‌های شهری و کمبود فضای سبز در نواحی شمالی منطقه یک و شرقی منطقه دو منجر به کاهش دسترسی عادلانه شهروندان این مناطق به خدمات فضای سبز شده است. این وضعیت نیازمند برنامه‌ریزی برای احداث پارک‌های جدید در مناطق کم‌برخوردار و توسعه شبکه فضای سبز در این نواحی است. همچنین، اگرچه سازگاری پارک‌ها با کاربری‌های مجاور در حد مطلوبی ارزیابی شده است، اما از نظر پراکنش مکانی ، لازم است که توجه بیشتری به مناطق کم‌برخوردار و حاشیه‌ای شهر معطوف شود. به‌طور کلی، این تحقیق بر لزوم برنامه‌ریزی دقیق‌تر و توزیع عادلانه‌تر پارک‌ها تاکید دارد تا بهبود کیفیت زندگی شهری و ارتقاء دسترسی شهروندان به فضاهای سبز شهری حاصل شود.  </div> <div style="text-align: justify;">Extended abstract Background and objectives: Today, the lack and improper distribution of urban green space is one of the main challenges in the sustainable development of cities. One of the most important components of urban green spaces is urban parks. In addition to providing a place for recreation and relaxation for urban residents, urban parks play an important role in reducing air and noise pollution, moderating temperatures, preventing floods, providing habitat for birds, increasing the beauty of the landscape, and improving the quality of the environment. Spatial tools such as Geographic Information Systems (GIS) provide precise analyses of the distribution and dispersion of urban parks, enabling the identification of underserved areas and the evaluation of the compatibility of these spaces with adjacent land uses. This research, focusing on the city of Khorramabad, examines the spatial distribution of parks at neighborhood, local, district, and regional scales and evaluates their compatibility with the surrounding environment. The findings of this study can serve as valuable guidance for urban managers and planners in achieving spatial equity and sustainable urban management. Methodology: The study area of this research focused on the parks within the city of Khorramabad. A total of 61 parks across the city were examined, with 28 parks at the neighborhood scale, 13 parks at the local scale, 13 parks at the district scale, and 7 parks at the regional scale. To analyze the functional radius and service coverage of urban parks at various levels (neighborhood, local, district, and regional), spatial analysis methods, such as buffering and Thiessen polygon techniques, were employed in a Geographic Information System (GIS) environment. These methods allow for a precise evaluation of park service radii and the identification of areas with limited access to green spaces. Spatial analysis also aids in understanding the distribution patterns of parks and their alignment with population needs and spatial distribution of areas. Furthermore, to assess the compatibility of urban parks with surrounding land uses, a land-use compatibility matrix was utilized. This matrix, designed through a survey of urban planning experts, provided a criterion to determine the harmony or conflict between various land uses. Evaluating the compatibility of parks with their surrounding environment, in addition to ensuring equitable access, can help reduce land-use conflicts and enhance the quality of the urban environment. Results: The results of the buffering analysis revealed that despite a coverage of approximately 2514.74 hectares (equivalent to 53% of the city's area), some urban areas still lack adequate access to parks. In particular, the northern areas of region 1 and the eastern parts of region 2 are facing significant challenges due to a shortage of parks. The Thiessen analysis further emphasizes that the concentration of parks in the central areas of the city has resulted in insufficient coverage in other areas, limiting equitable access to these spaces for citizens. The findings also showed that the highest level of compatibility between parks and surrounding land uses is observed in region 1, where 52.5% of the adjacent land uses are compatible, and only 15% are incompatible. In contrast, the greatest degree of incompatibility was reported in region 2, indicating the need for improvements in the adjacent land uses in this region. Overall, the study results suggest that the current distribution of parks in Khorramabad, with its heavy concentration in central areas and limited access in peripheral locations, requires reconsideration and the development of a comprehensive plan. This revision could play a crucial role in enhancing spatial equity and improving the quality of life for the city's residents. Conclusion: The results of this study indicate that the distribution and spread of urban parks in Khorramabad face significant challenges. The excessive concentration of parks in the central areas and the lack of green spaces in the northern parts of region 1 and the eastern areas of region 2, especially in neighborhoods with disadvantaged and average-income populations, have resulted in unequal access to these spaces for all citizens. This situation calls for a re-evaluation of urban planning and a reorganization of park distribution. Additionally, while the compatibility of parks with surrounding land uses has been assessed as satisfactory, more attention needs to be given to under-served and peripheral areas of the city in terms of spatial distribution. Overall, this research emphasizes the need for more precise planning and a fairer distribution of parks to improve urban quality of life and enhance citizens' access to urban green spaces.  </div> حریم, سامانه اطلاعات جغرافیایی, سازگاری, تیسن Buffer, Geographic Information System, Compatibility, Thiessen 0 0 http://ifej.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-396-1&slc_lang=fa&sid=1 Masoomeh Darabi معصومه دارابی darabimasi934@gmail.com 100319475328460010696 100319475328460010696 No lorestan university دانشگاه لرستان Hamed Naghavi حامد نقوی naghavi.ha@lu.ac.ir 100319475328460010697 100319475328460010697 Yes lorestan university دانشگاه لرستان Rahim Maleknia رحیم ملک نیا maleknia.r@lu.ac.ir 100319475328460010698 100319475328460010698 No lorestan university دانشگاه لرستان Morteza Ghobadi مرتضی قبادی ghobadi.m@lu.ac.ir 100319475328460010699 100319475328460010699 No lorestan university دانشگاه لرستان