Ecology of Iranian Forests

fa ارزیابی پراکنش پارک‌های شهر خرم‌آباد با رویکرد تحلیل مکانی در سامانه اطلاعات جغرافیایی Assessing the Spatial Distribution of Urban Parks in Khorramabad Using Spatial Analysis within a Geographic Information System (GIS) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: امروزه کمبود و پراکنش نامناسب فضای سبز شهری یکی از چالش‌ های اصلی در توسعه پایدار شهرها محسوب می‌ شود. یکی از مهم&lrm;ترین اجزای فضاهای سبز شهری پارک‌ های شهری هستند. پارک‌ های شهری، علاوه &lrm;بر فراهم آوردن مکانی برای تفریح و آرامش مردم شهرنشین، نقش مهمی را در کاهش آلودگی هوا و صوتی، تعدیل دما، جلوگیری از وقوع سیل، فراهم نمودن محل زیست پرندگان، افزایش زیبایی منظر و بهبود کیفیت محیط &lrm;زیست ایفا می‌کنند. دسترسی عادلانه به این فضاها تأثیرات قابل &lrm;توجهی بر کیفیت زندگی، سلامت جسمی و روانی شهروندان دارد و زمینه را برای تعاملات اجتماعی و افزایش حس تعلق به محیط شهری فراهم می‌ سازد. ابزارهای تحلیل مکانی موجود در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی با ارائه تحلیل‌های دقیق از وضعیت توزیع و پراکنش پارک‌های شهری، امکان شناسایی نواحی کم‌ برخوردار و ارزیابی سازگاری این فضاها با کاربری‌ های مجاور را فراهم می‌ کنند. پژوهش حاضر با تلفیق سنجه‌ های کمی (از طریق تحلیل‌های بافر و تیسن) با ارزیابی سازگاری کاربری‌ های مجاور پارک‌ ها و تطبیق این ارزیابی‌ ها در چهار مقیاس همسایگی، محله‌ ای، ناحیه‌ ای و منطقه‌ ای در شهر خرم‌ آباد، رویکردی جامع را برای سنجش عدالت مکانی فضای سبز ارائه می‌ دهد. نتایج این تحقیق می‌ توانند راهنمایی ارزشمند برای مدیران و برنامه‌ ریزان شهری در راستای دستیابی به عدالت مکانی و مدیریت پایدار شهری ارائه دهند. مواد و روش‌ ها: منطقه مطالعه این تحقیق پارک‌ های سطح شهر خرم‌ آباد بودند. در مجموع، ۶۱ پارک در سطح این شهر مورد بررسی قرار گرفتند که از این تعداد، ۲۸ پارک در مقیاس همسایگی، ۱۳ پارک در مقیاس محله، ۱۳ پارک در مقیاس ناحیه و ۷ پارک در مقیاس منطقه‌ ای قرار دارند. به‌منظور تحلیل شعاع عملکردی و حوزه نفوذ پارک‌ های شهری در سطوح مختلف همسایگی، محله‌ ای، ناحیه‌ ای و منطقه‌ ای، از روش‌ های تجزیه و تحلیل مکانی بافرینگ (حریم) و چندضلعی‌ های تیسن در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی استفاده شد. این روش‌ ها امکان بررسی دقیق شعاع خدمات‌ رسانی پارک‌ها و شناسایی نقاط کم‌ برخوردار از فضای سبز را فراهم می‌ کنند. همچنین، تحلیل مکانی به درک الگوی پراکنش پارک‌ ها و تطابق آن‌ ها با نیازهای جمعیتی و توزیع مکانی مناطق کمک می‌ کند. علاوه &lrm;بر این، برای ارزیابی سازگاری پارک‌ های شهری با کاربری‌ های مجاور، از ماتریس سازگاری کاربری‌ ها استفاده شد. این ماتریس بر اساس نظرسنجی از کارشناسان و متخصصان حوزه برنامه‌ ریزی شهری طراحی گردید و معیاری را برای تعیین هم &lrm;خوانی یا تضاد میان کاربری‌های مختلف ارائه داد. بررسی سازگاری پارک‌ ها با محیط پیرامونی، علاوه بر تأمین دسترسی عادلانه، می‌تواند به کاهش تعارضات کاربری زمین و افزایش کیفیت محیط &lrm;زیست شهری منجر شود. یافته‌ ها: نتایج تحلیل بافرینگ نشان می&lrm;دهند که با وجود پوشش حدود 2414/74 هکتاری (معادل ۵۳ درصد مساحت شهر)، برخی از نواحی شهری هم&lrm;چنان از دسترسی مطلوب به پارک‌ ها محروم هستند. به‌ویژه، نواحی شمالی منطقه یک و شرق منطقه دو به&lrm;دلیل کمبود پارک‌ ها با چالش جدی مواجه‌ اند. تحلیل چندضلعی‌های تیسن نیز نشان می &lrm;دهند که تمرکز پارک‌ ها در مناطق مرکزی شهر، موجب عدم&lrm; پوشش‌ دهی مناسب در سایر نواحی شده است و دسترسی برابر شهروندان به این فضاها را محدود کرده است. یافته‌ های پژوهش همچنین نشان می &lrm;دهند که بالاترین سطح سازگاری میان پارک‌ ها و کاربری‌ های مجاور در منطقه یک مشاهده می‌ شود، به‌طوری که 52/5 درصد از کاربری‌ های اطراف پارک‌ ها در این منطقه در وضعیت سازگار و تنها ۱۵ درصد در وضعیت ناسازگار قرار دارند. در مقابل، بیشترین میزان ناسازگاری در منطقه دو گزارش شده &lrm;است که نشان‌ دهنده نیاز به بهبود وضعیت کاربری‌ های مجاور در این منطقه است. نتایج کلی پژوهش نشان می‌ دهند که توزیع فعلی پارک‌های شهر خرم‌ آباد، به&lrm; دلیل تمرکز زیاد در مناطق مرکزی و کمبود دسترسی در نقاط پیرامونی، نیازمند بازنگری و تدوین یک برنامه جامع است. این بازنگری می‌ تواند گام مهمی در ارتقای عدالت مکانی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان بردارد. این یافته&lrm; ها نشان می &lrm;دهند که مدیران و برنامه‌ ریزان شهری بهتر است راهبردهای آتی دوگانه و تکمیلی داشته باشند: نخست، احداث پارک‌ های جدید با اولویتِ تأمین عدالت در توزیع و پوشش‌ دهی نقاط کم‌ برخوردار حاشیه‌ ای، و دوم، بازنگری در طرح‌ های تفصیلی و کاربری اراضی پیرامونی پارک‌ های موجود برای ارتقای کیفیت محیطی از طریق کاهش تعارضات و افزایش سازگاری. این رویکرد ترکیبی، گامی ضروری برای تحقق پایداری اجتماعی و محیطی در توسعه شهری خرم‌ آباد است. نتیجه‌ گیری کلی: نتایج این مطالعه نشان می‌ دهند که توزیع و پراکنش پارک‌ های شهری در خرم‌آباد با مشکلات قابل &lrm;توجهی رو به‌ رو است. توزیع نامتوازن پارک‌ های شهری و کمبود فضای سبز در نواحی شمالی منطقه یک و شرقی منطقه دو منجر به کاهش دسترسی عادلانه شهروندان این مناطق به خدمات فضای سبز شده&lrm; است. این وضعیت نیازمند برنامه‌ ریزی برای احداث پارک‌ های جدید در مناطق کم‌ برخوردار و توسعه شبکه فضای سبز در این نواحی است. همچنین، اگرچه سازگاری پارک‌ ها با کاربری‌ های مجاور در حد مطلوبی ارزیابی شده&lrm; است، اما از نظر پراکنش مکانی، لازم است که توجه بیشتری به مناطق کم‌ برخوردار و حاشیه‌ ای شهر معطوف شود. به‌طور کلی، این تحقیق بر لزوم برنامه‌ ریزی دقیق‌تر و توزیع عادلانه‌ تر پارک‌ ها تاکید دارد تا بهبود کیفیت زندگی شهری و ارتقاء دسترسی شهروندان به فضاهای سبز شهری حاصل شوند.</div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Background: Today, the lack and improper distribution of urban green space is one of the main challenges in the sustainable development of cities. Urban parks are one of the most important components of urban green spaces. In addition to providing a place for recreation and relaxation for urban residents, urban parks play an important role in reducing air and noise pollution, moderating temperatures, preventing floods, providing habitat for birds, increasing the beauty of the landscape, and improving the quality of the environment. Spatial tools, such as Geographic Information Systems (GIS), provide precise analyses of the distribution and dispersion of urban parks, enabling the identification of underserved areas and the evaluation of the compatibility of these spaces with adjacent land uses. This research, focusing on the city of Khorramabad, examines the spatial distribution of parks at neighborhood, local, district, and regional scales and evaluates their compatibility with the surrounding environment. The findings of this study can serve as valuable guidance for urban managers and planners in achieving spatial equity and sustainable urban management. Methods: The study area of this research focused on the parks within the city of Khorramabad. A total of 61 parks across the city were examined, with 28 parks at the neighborhood scale, 13 parks at the local scale, 13 parks at the district scale, and 7 parks at the regional scale. To analyze the functional radius and service coverage of urban parks at various levels (neighborhood, local, district, and regional), spatial analysis methods, such as buffering and Thiessen polygon techniques, were employed in a GIS environment. These methods allow for a precise evaluation of park service radii and the identification of areas with limited access to green spaces. Spatial analysis also aids in understanding the distribution patterns of parks and their alignment with population needs and spatial distribution of areas. Furthermore, a land-use compatibility matrix was utilized to assess the compatibility of urban parks with surrounding land uses. This matrix, designed through a survey of urban planning experts, provided a criterion to determine the harmony or conflict between various land uses. Evaluating the compatibility of parks with their surrounding environment, in addition to ensuring equitable access, can help reduce land-use conflicts and enhance the quality of the urban environment. Results: The results of the buffering analysis revealed that, despite a coverage of approximately 2514.74 hectares (equivalent to 53% of the city's area), some urban areas still lack adequate access to parks. In particular, the northern areas of Region 1 and the eastern parts of Region 2 are facing significant challenges due to a shortage of parks. The Thiessen analysis further emphasizes that the concentration of parks in the central areas of the city has resulted in insufficient coverage in other areas, limiting equitable access to these spaces for citizens. The findings also show that the highest level of compatibility between parks and surrounding land uses is observed in Region 1, where 52.5% of the adjacent land uses are compatible, and only 15% are incompatible. In contrast, the greatest degree of incompatibility was reported in Region 2, indicating the need for improvements in the adjacent land uses in this region. Overall, the study results suggest that the current distribution of parks in Khorramabad, with its heavy concentration in central areas and limited access in peripheral locations, requires reconsideration and the development of a comprehensive plan. This revision could play a crucial role in enhancing spatial equity and improving the quality of life for the city's residents. Conclusion: The results of this study indicate that the distribution and spread of urban parks in Khorramabad face significant challenges. The excessive concentration of parks in the central areas and the lack of green spaces in the northern parts of Region 1 and the eastern areas of Region 2, especially in neighborhoods with disadvantaged and average-income populations, have resulted in unequal access to these spaces for all citizens. This situation calls for a re-evaluation of urban planning and a reorganization of park distribution. Additionally, while the compatibility of parks with surrounding land uses has been assessed as satisfactory, more attention needs to be given to under-served and peripheral areas of the city in terms of spatial distribution. Overall, this research emphasizes the need for more precise planning and a fairer distribution of parks to improve urban quality of life and enhance citizens' access to urban green spaces.  </div> تیسن, حریم, سامانه اطلاعات جغرافیایی, سازگاری Buffer, Geographic Information System, Compatibility, Thiessen 134 145 http://ifej.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-396-1&slc_lang=fa&sid=1 Masoumeh Darabi معصومه دارابی 100319475328460010988 100319475328460010988 No Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Lorestan University, Khorramabad, Iran گروه جنگل ‎داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران Hamed Naghavi حامد نقوی naghavi.ha@lu.ac.ir 100319475328460010989 100319475328460010989 Yes Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Lorestan University, Khorramabad, Iran گروه جنگل ‎داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران Rahim Maleknia رحیم ملک نیا 100319475328460010990 100319475328460010990 No Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Lorestan University, Khorramabad, Iran گروه جنگل ‎داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران Morteza Ghobadi مرتضی قبادی 100319475328460010991 100319475328460010991 No Department of Environmental Sciences, Faculty of Natural Resources, Lorestan University, Khorramabad, Iran گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران