Ecology of Iranian Forests

fa شناسایی نوع استفاده و میزان وابستگی جوامع محلی به جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم Identification of the Type of Use and the Degree of Local Communities' Dependence on Khamir-Qeshm Mangrove Forests اکولوژی جنگل اکولوژی جنگل پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: جنگل‌ها یکی از منابع طبیعی تجدید شونده و سرمایه‌های ملی هر کشور محسوب می‌شوند که دامنه وسیعی از کالاها و خدمات را فراهم می‌کنند. با توجه به این‌که زندگی جوامع محلی و امرار معاش آن‌ها به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به اکوسیستم‌های جنگلی وابسته است، &rlm;مدیریت و حفاظت از این رویشگاه‌های طبیعی موضوع مهمی برای برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیران می‌باشد. امروزه این منابع با ارزش به‌وسیله عوامل متعدد انسانی و طبیعی تهدید شده‌اند، به‌طوری که در سال‌های اخیر با توسعه فناوری، صنعت و &rlm;همچنین رشد قابل توجه جمعیت، بهره‌برداری و تخریب این عرصه‌های طبیعی برای تأمین مواد اولیه، فضا و غذا روزبه&lrm;روز افزایش یافته &rlm;است و خسارات جبران&lrm;ناپذیری را بر جای گذاشته است. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف شناسایی نوع استفاده و میزان وابستگی جوامع محلی به جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم و همچنین تحلیل ارتباط &rlm;&rlm;بین وابستگی معیشتی جوامع محلی و میزان بهره‌برداری از این جنگل‌ها انجام شد. جنگل‌های مانگرو خمیر قشم به&lrm;عنوان&lrm; &lrm;ذخیره‌گاه،&lrm; &lrm;پناهگاه،&lrm; &lrm;محل‌های&lrm; &lrm;تغذیه&lrm; &lrm;و&lrm; &lrm;پرستاری&lrm; &lrm;برای&lrm; &lrm;بسیاری&lrm; &lrm;از&lrm; &lrm;گیاهان و حیوانات&lrm; &lrm;محسوب می‌شوند و همچنین این رویشگاه‌های طبیعی عمده‌ترین منبع ارائه خدمات اکوسیستمی برای جوامع محلی و ساکنین حاشیه این جنگل‌ها می‌باشند. بدین&lrm;ترتیب، خدمات اکوسیستمی جنگل‌های مانگرو در محدوده مورد مطالعه، ابزار مهمی برای نشان دادن موضوعاتی همچون وابستگی معیشتی جوامع ساکن حاشیه رویشگاه‌ها، اهمیت امنیت غذایی، درآمد، سلامتی و توسعه پایدار فعالیت‌های انسانی می‌باشند. در این راستا، این مطالعه تکمیل کننده سایر مطالعات از نظر میزان &rlm;اهمیت بهره‌برداری از رویشگاه‌های طبیعی مانگرو و &rlm;استفاده از هریک از این خدمات در زندگی جوامع محلی &rlm;و ساکنین حاشیه جنگل‌های می‌باشد، به‌ویژه در نواحی که به &rlm;روستاها نزدیک‌تر هستند، از وضعیت کیفی مناسبی &rlm;برخوردار نبوده و نیازمند حفاظت بیشتری می‌باشند. مواد و روش‌ها: پژوهش&lrm; &lrm;حاضر&lrm;&rlm; &rlm;&lrm;از نوع&lrm; &lrm;توصیفی و&rlm;&lrm; &lrm;تحلیلی می‌باشد و گردآوری داده‌ها و اطلاعات نیز، از طریق پرسشگری و مصاحبه از جوامع محلی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق شامل جوامع محلی می‌باشد، و حجم نمونه محاسبه شده در محدوده مورد مطالعه 380 &rlm;نفر بوده که به&lrm;روش خوشه‌ای و با در نظر گرفتن &rlm;جمعیت هر روستا نمونه‌گیری به&lrm;عمل آمده است. &rlm;روایی پژوهش به‌منظور سنجش میزان مناسب بودن &rlm;پرسشنامه‌های تهیه شده به روش‌های سازه و صوری &rlm;از طریق نظر کارشناسان و متخصصان تعیین گردید &rlm;و پایایی آن نیز با استفاده از آلفای کرونباخ در &rlm;نرم‌افزار &rlm;SPSS&rlm; مورد سنجش قرار گرفت که مقدار &rlm;حاصل شده برابر با 0/9= α بوده و از نظر آماری &rlm;مورد تأئید و قابل&lrm;قبول است.&rlm; یافته‌ها: مطابق با نتایج به‌دست آمده، بیشترین استفاده از &rlm;جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم مربوط به مصارف &rlm;خوراکی از جمله برداشت عسل وحشی، &rlm;صید آبزیان و &rlm;بی‌مهرگان خوراکی (برای مصارف خانگی، &rlm;رستوران و فروش در بازار)، شکار پرندگان و &rlm;&rlm;برداشت علوفه برای تغذیه دام (شتر) می‌باشد. در مقابل کمترین میزان مصرف مربوط به &rlm;برداشت از چوب جنگل‌های مانگرو برای ساخت و &rlm;ساز آلاچیق‌ها و منازل مسکونی است. با توجه به میانگین‌های به‌دست آمده، بالاترین اولویت در &rlm;استفاده از جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم، به مصارف &rlm;خوراکی اختصاص یافته است و پس از آن به‌ترتیب &rlm;از بیشترین به کمترین اولویت می‌توان به مصارف &rlm;گردشگری، ساخت صنایع دستی، مصارف دارویی، &rlm;مصارف سوختی و ساخت و ساز اشاره نمود. به‌عبارت دیگر در این منطقه مصارف خوراکی به&lrm;ویژه صید و آبزی‌پروری در اولویت اول قرار دارد و سایر فعالیت‌هایی همچون گردشگری به&lrm;دلیل محدود بودن زمان مناسب برای حضور گردشگران در منطقه، ساخت صنایع &rlm;دستی، مصارف دارویی، مصارف سوختی و ساخت و ساز به&lrm;دلیل پایین بودن بازار تقاضا و امکانات لازم از کارایی و اولویت پایین‌تری برخوردار است. &rlm;علاوه بر این، اشتغال ساکنین منطقه نشان‌دهنده میزان وابستگی معیشتی &rlm;جوامع محلی به جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم می‌باشد که برای امرار معاش و تأمین نیازهای روزانه خود به بهره‌برداری از این &rlm;رویشگاه‌های طبیعی اقدام می‌کنند. به‌طور کلی، درآمد اکثر جوامع محلی از راه صید آبزیان تأمین می‌شود، اگرچه به فعالیت‌های دیگری همچون قایقرانی، گردشگری، لنج‌سازی، ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی و رستوران‌های ساحلی نیز می‌پردازند. نتایج تحلیل ارتباط وابستگی معیشتی و میزان بهره‌برداری از این جنگل‌ها حاکی از وجود &rlm;ارتباط معنادار و مستقیم بین این دو عامل می‌باشد. بدین&lrm; معنا که با افزایش تقاضا و نیاز معیشتی جوامع محلی، میزان &rlm;بهره‌برداری از این رویشگاه‌های &rlm;جنگلی نیز افزایش می‌یابد. جنگل‌های مانگرو به‌عنوان یکی از مهمترین منابع طبیعی، &rlm;رابطه مستقیم و جایگاه انکارناپذیری در تأمین &rlm;معیشت، رفاه و آسایش جوامع انسانی دارد. از طرفی &rlm;این جنگل‌ها به‌دلیل نقش اساسی که در تقویت معیشت و &rlm;توسعه جوامع بشری دارند همواره باید مورد توجه &rlm;قرار برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیران قرار گیرد.&rlm; نتیجه‌گیری کلی: با توجه به وضعیت &rlm;حفاظتی و حساسیت‌های زیستی محدوده مورد مطالعه، تداوم این نوع بهره‌برداری‌ها خسارات زیادی به جنگل‌های &rlm;منطقه وارد کرده و بقای آن‌ها را برای نسل‌های آینده به مخاطره می‌اندازد؛ بنابراین باید سیاست‌ها و تمهیدات مدیریتی &rlm;برای کاهش بهره‌برداری جوامع محلی از جنگل‌های مانگرو و حفاظت و پایداری این رویشگاه‌های طبیعی در نظر گرفته &rlm;شود. علاوه بر این آموزش، آگاهی دادن و توانمندسازی جوامع محلی در توسعه کسب و کارهای محلی و افزایش &rlm;درآمد آن‌ها می‌تواند به کاهش وابستگی معیشتی مردم به جنگل‌ها کمک نماید.  </div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Background: Forests are one of the renewable natural resources and national capitals of every country that provide a wide range of goods and services. Since the lives of local communities and their livelihood are directly and indirectly dependent on forest ecosystems, the management and protection of these natural habitats is an important issue for planners and decision-makers. Today, these valuable resources are threatened by numerous human and natural factors. With the development of technology, industry, and significant population growth, the exploitation and destruction of these natural areas to provide raw materials, space, and food are increasing progressively, leaving irreparable damages in recent years. Accordingly, the present study was carried out to identify the type of use and the degree of local communities’ dependence on the Khamir-Qeshm mangrove forests. The study also seeks to analyze the relationship between the livelihood dependence of local communities and the exploitation extent of these forests. Khamir-Qeshm mangrove forests account for reserves, shelters, feeding and nursing places for many plants and animals. These natural habitats are also the main source of providing ecosystem services for local communities and residents of the edges of these forests. Thus, the ecosystem services of mangrove forests in the studied area are an important tool to show issues such as the livelihood dependence of communities living on the edge of the habitats, the importance of food security, income, health, and sustainable development of human activities. In this regard, the present study complements other studies in terms of the importance of the exploitation of natural mangrove habitats and the use of each of these services in the lives of local communities and residents of the edges of forests. In particular, the areas that are closer to the villages are not of good quality and need more protection. Methods: In the current descriptive-analytical research, data were collected through questions and interviews with local communities. The statistical population of the research consisted of local communities, and a sample size of380 people was calculated in the studied area, which was sampled by the cluster method considering the population of each village. The validity of the research to measure the appropriateness of the questionnaires prepared by structural and formal methods was determined through the opinions of experts and specialists, and its reliability was measured using Cronbach's alpha in SPSS software. The result is statistically confirmed and acceptable, with α = 0.9. Results: According to the obtained results, the Khamir-Qeshm mangrove forests are mostly used for food consumption, including harvesting wild honey, catching aquatic and edible invertebrates (for home use, restaurants, and selling in the market), hunting birds, and harvesting fodder for feeding livestock (camels). On the other hand, the lowest amount of consumption belongs to harvesting wood from mangrove forests for the construction of pavilions and residential houses. According to the obtained averages, the highest priority in the use of Khamir-Qeshm mangrove forests is assigned to food consumption, followed by tourism, handicrafts, pharmaceuticals, fuel consumption, and construction from the highest to the lowest priority, respectively. In other words, food consumption, especially fishing and aquaculture, is the first priority in this region, and other activities such as tourism, due to the limited time suitable for tourists in the region, making handicrafts, pharmaceutical consumption, fuel consumption, and construction due to the low market demand and necessary facilities have lower efficiency and priority. In addition, the employment of the residents of the area shows the level of livelihood dependence of the local communities on the mangrove forests of Khamir-Qeshm, who exploit these natural habitats for their livelihood and daily needs. In general, the income of most local communities is provided by fishing, although they are also engaged in other activities such as boating, tourism, boat building, and creating ecotourism lodges and beach restaurants. The results of the analysis of the relationship between subsistence dependence and the amount of exploitation of these forests indicate a significant and direct relationship between these two factors. This means that the exploitation level of these forest habitats increases with the increased demand and livelihood needs of local communities. As one of the most important natural resources, mangrove forests have a direct relationship and an undeniable place in providing livelihood, welfare, and comfort to human societies. On the other hand, these forests should always be the focus of planners and decision-makers due to their essential role in strengthening the livelihood and development of human societies. Conclusion: Considering the protection status and biological sensitivities of the studied area, &lrm;the continuation of this type of exploitation causes heavy damage to the forests of the area &lrm;and endangers their survival for future generations. Therefore, management policies and &lrm;arrangements should be considered to reduce the exploitation of mangrove forests by local &lrm;communities and to protect and sustain these natural habitats. In addition to this training, &lrm;informing and empowering local communities in the development of local businesses and &lrm;increasing their income can help reduce people's livelihood dependence on forests.&lrm;  </div> اولویت‌بندی مصرف, جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم, جوامع محلی, وابستگی معیشتی Consumption prioritization, Khamir-Qeshm mangrove forests, Livelihood dependency, Local communities 113 123 http://ifej.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-778-1&slc_lang=fa&sid=1 Parvaneh ‎ Sobhani ‎ پروانه سبحانی sobhani.parvaneh@guest.ut.ac.ir 10031947532846009265 10031947532846009265 No Department of Environmental Science, Natural Resources Faculty, University of Tehran, Karaj, Iran گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران Afshin Danehkar افشین دانه کار danehkar@ut.ac.ir 10031947532846009266 10031947532846009266 Yes Department of Environmental Science, Natural Resources Faculty, University of Tehran, Karaj, Iran دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران