Ecology of Iranian Forests
بوم شناسی جنگل های ایران (علمی- پژوهشی)
Ecol Iran For
Agriculture
http://ifej.sanru.ac.ir
1
admin
2423-7140
2676-4296
10.61186/ifej
fa
jalali
1404
7
1
gregorian
2025
10
1
13
2
online
1
fulltext
fa
تغییرات اندوخته کربن روزمینی، لاشریزه و خاک در توده های دانه زاد خالص و دانه و شاخهزاد بلوط ایرانی (مطالعه موردی: جنگل های دالاب ایلام)
Variation in Aboveground, Litter, and Soil Carbon Stock in Pure Standard and Standard-Coppice Persian Oak Stands
(Case Study: Dalab Forests of Ilam
تخصصي
Special
پژوهشي
Research
<div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA"><span style="color:black">چکیده مبسوط<br>
مقدمه و هدف:</span></span></b><span lang="FA"><span style="color:black"> ترسیب کربن در ز‎ی‎ توده گیاهی و خاک ‎هایی که تحت این ز‎ی‎ توده‎ هستند، ساده‎ ترین راهکار برای کاهش دیاکسیدکربن اتمسفری است. جنگلها به‎ دلیل تولید زیتوده زیاد نقش ویژه‎ای در ترسیب کربن جو دارند و از جنبه اندوخته کربن بسیار مورد توجه هستند. رویشگاههای جنگلی زاگرس طی سالیان گذشته از جنبههای کمی و کیفی بهشدت مورد تخریب قرار گرفته‎ اند و به ‎دنبال آن نقش کلیدی این </span>بوم‎ سازگانها <span style="color:black">در کنترل تغییرات اقلیمی تحت تاثیر واقع شده‎ است. ارزیابی تغییرات کمی ذخیره کربن رو‎زمینی، لاشریزه و خاک درجنگلهای زاگرس میتواند اهمیت و ارزش این بومسازگان حیاتی را از جنبه‎ های اقتصادی و زیست‎ محیطی نشان دهد و در برنامههای مدیریت پایدار منابع جنگلی مفید واقع شود. در پژوهش حاضر، اندوخته کربن در قطعات نمونه ثابت مورد سنجش و پایش قرار گرفت که تاکنون در غرب کشور انجام نشده ‎است. <span style="background:white">این پژوهش آغازی برای پایش‎ های بلندمدت و مدل‎سازی‎ های تغییر اقلیم</span> است و نتایج این بررسی‎ ها را در بلندمدت می ‎توان در مدل‎ سازی ترسیب کربن و تغییرات گرمایش جهانی استفاده کرد<span style="background:white">. </span>در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تعیین تغییرات اندوخته کربن روی‎زمینی، لاشریزه و خاک توده‎ های دانه‎ زاد و دانه‎ و شاخه‎ زاد بلوط ایرانی در جنگل‎ های دالاب استان ایلام طی سال‎ های 1398 تا 1401 انجام شد. </span></span></span></span><br>
<span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA"><span style="color:black">مواد و روش‎ ها:</span></span></b><span lang="FA"><span style="color:black"> در این پژوهش ابتدا دو توده جنگلی بلوط ایرانی با فرم‎ های دانه‎ زاد و دانه و شاخه‎ زاد انتخاب شدند. در هر توده جنگلی، یک قطعه نمونه مربعی شکل یک هکتاری (ابعاد 100 × 100 متر) دائمی به‎ صورت تصادفی انتخاب و پیاده شد. مشخصه‎ های کمی تمام درختان موجود در قطعات نمونه به‎ منظور تعیین وضعیت هر توده و نیز انجام محاسبات زیتوده و اندوخته کربن روزمینی توده ‎ها اندازه‎ گیری شدند. همچنین در هر قطعهنمونه، پنج نمونه خاک در چهارگوشه و مرکز قطعه نمونه بهطور منظم از عمق 30-0 سانتیمتری برداشت شد و مقادیر کربن، رطوبت، وزن مخصوص ظاهری و درصد سنگ‎ریزه خاک اندازه‎ گیری شد. برای برآورد اندوخته کربن لاشریزه، 10 میکروپلات 0/5 متر مربعی بهطور تصادفی منظم در هر قطعه نمونه پیاده شد و دو گروه لاشریزههای ریز و درشت موجود در آنها به ‎طور جداگانه جمعآوری شدند. لاشریزه‎ های ریز شامل کلیه لاشبرگها، لایههای هوموس و کلیه قطعات چوبی کوچک (قطر کمتر از یک سانتیمتر)، و لاشریزه‎ های درشت شامل قطعات چوبی بزرگ (قطر بیشتر از یک سانتیمتر) بودند. اندازه‎ گیری مشخصه‎ های کمی درختان در سال اول پژوهش و نمونه‎ برداری خاک و لاشریزه طی 4 سال از اجرای پروژه انجام شدند. برای بررسی تغییرات صفات کمی مربوط به لاشریزه و خاک تحت تأثیر سال نمونه‎ برداری و فرم توده (قطعه نمونه)، از تجزیه واریانس دوطرفه استفاده شد. برای مقایسه میانگین زی ‎توده و اندوخته کربن لاشریزه بین دو توده جنگلی از آزمون تی غیرجفتی استفاده شد. برای مقایسه میانگین صفات لاشریزه و نیز صفات خاک در بین سال‎ های تحقیق از آزمون دانکن استفاده شد.</span></span><span lang="FA"> تجزیه <span style="color:black">آماری داده‎ ها در نرم‎ افزار </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">SPSS</span></span><span lang="FA"><span style="color:black"> نسخه 16 انجام شد.</span></span></span></span><br>
<span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA"><span style="color:black">یافته ‎ها:</span></span></b><span lang="FA"><span style="color:black"> تراکم توده و انبوهی تاج‎ پوشش در توده دانه ‎زاد خالص (72 درخت در هکتار) بیشتر از توده دانه و شاخه زاد (57 اصله در هکتار) بودند. در توده دانه و شاخه ‎زاد، میزان زی ‎توده و اندوخته کربن رو‎زمینی (به‎ ترتیب 29/93 تن و 14/46 تن در هکتار) کمتر از توده دانه‎ زاد خالص (به‎ ترتیب 60/17 تن و 29/78 تن در هکتار) بود. میانگین زی ‎توده و اندوخته کربن لاشبرگ ریز در توده دانه و شاخه‎ زاد کمتر از توده دانه‎ زاد بود. میانگین زی‎ توده لاشبرگ ریز و درشت در توده دانه و شاخه‎ زاد به ‎ترتیب 4/95 و 1/52 تن در هکتار بود. میانگین وزن خشک لاشبرگ ریز و درشت در توده دانه ‎زاد خالص به ‎ترتیب6/24 و 1/32 تن در هکتار به دست آمد. میانگین اندوخته کربن لاشبرگ ریز و درشت در توده دانه و شاخه ‎زاد به‎ ترتیب 2/77 و 0/83 تن در هکتار و در توده دانه‎ زاد خالص به ‎ترتیب 3/81 و 0/72 تن در هکتار برآورد گردید. درصد کربن آلی لاشبرگ ریز و درشت در توده دانه و شاخه‎ زاد به ترتیب 45/20 و 38/79 درصد و در توده دانه‎ زاد خالص به ‎ترتیب 44/02 و 39/34 درصد به ‎دست آمد. میانگین درصد کربن آلی و اندوخته کربن خاک در توده دانه و شاخه ‎زاد (به ‎ترتیب 2/01 و 70/11 تن در هکتار) کمتر از توده دانه‎ زاد خالص (به ‎ترتیب 2/09 و 79/67 تن در هکتار) بود. رطوبت خاک در هر توده تغییرات سالیانه داشت و میزان آن در توده دانه و شاخه‎ زاد کمتر از توده دانه‎ زاد خالص بود. اندوخته کربن خاک تحت تأثیر معنی ‎دار سال قرار داشت و مقادیر آن بین سال‎ های اجرای پروژه اختلاف معنی ‎دار داشتند، درصورتی‎ که مقدار اندوخته کربن لاشبرگ ریز در سال‎ های پژوهش و قطعات نمونه تفاوت معنی‎دار نشان داد و مقدار اندوخته کربن لاشبرگ درشت تغییرات معنی‎ داری نشان نداد. در هر دو توده جنگلی مورد مطالعه، بیشترین سهم میزان کربن اندوخته‎ شده متعلق ‎به خاک بود و پس از آن ‎به اندوخته کربن رو‎زمینی تعلق داشت.</span></span></span></span><br>
<span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA"><span style="color:black">نتیجه‎ گیری:</span></span></b><span lang="FA"><span style="color:black"> نتایج به‎ دست آمده حاکی از آن هستند که اندوخته کربن توده ‎های بلوط ایرانی در قسمت‎ های مختلف زیستی آن تحت تأثیر ویژگی‎ های کمی و کیفی توده‎ های بلوط است و تغییرات آن در سال‎ های مختلف بسته به ویژگی‎ های توده فرق می‎ کنند. بر این اساس، توده ‎های جنگلی دانه زاد که کمتر از توده‎ های دانه و شاخه‎ زاد دچار تخریب شده‎ اند، عملکرد </span>بوم‎ شناختی<span style="color:black"> بهتری داشته ‎اند و این کارایی خود را در میزان بیشتر اندوخته کربن رو‎زمینی، لاشریزه و خاک نشان داده‎ اند. نتایج حاصل از کمی‎ سازی میزان ذخیره کربن در قسمت‎ های زیستی مختلف جنگل‎ های بلوط نشان می ­دهند که جنگل‎ های بلوط نقش قابل‎ توجهی در ذخیره کربن دارند که در کنترل دی‎ اکسیدکربن جو موثر است.</span></span></span></span></span></span></span></div>
<div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="color:black">Extended Abstract<br>
Background</span></b><b><span style="color:black">:</span></b><span style="color:black"> Carbon sequestration in plant biomass and soils located under this biomass is the easiest way to reduce atmospheric carbon dioxide. Forests play a special role in atmospheric carbon deposition due to the production of large amounts of biomass, and are of great interest in terms of carbon storage. During the past years, the forest habitats of Zagros have been severely destroyed from quantitative and qualitative aspects, which consequently have affected the key role of these ecosystems in controlling climate change. Evaluating quantitative changes in above-ground and soil carbon reserves in Zagros forests can show the importance and value of this vital ecosystem from economic and environmental aspects and be useful in sustainable management programs of forest resources. In the present research, the carbon stock was measured and monitored in permanent sample plots, which have not been examined in the west of Iran so far. This research is the beginning of long-term monitoring and climate change modeling, and the results can be used in the modeling of carbon deposition and global warming changes. In this regard, the present study aimed to determine changes in the carbon stock of aboveground biomass, litter, and soil in the standard and standard-coppice Persian oak stands in the Dalab forests of Ilam Province from 2019 to 2022. </span></span><br>
<span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="color:black">Methods:</span></b><span style="color:black"> Two Persian oak forest stands with standard and standard-and-coppice forms were first selected in this research. A permanent square sample plot of one hectare (dimensions 100 × 100 m) was selected and established randomly in each forest stand. Quantitative characteristics of all trees in the sample plots were measured to determine the status of each stand and to calculate the biomass and aboveground carbon stock of the stands. In each sample plot, five soil samples were also regularly taken from a depth of 0-30 cm in the square and center of the sample plot to measure carbon, moisture, apparent specific gravity, and soil gravel percentage. To estimate the carbon stock of the litter, 10 micro plots of 0.5 square meters were planted randomly in each plot, and two groups of fine and coarse litter were collected separately. Fine litter included all leaves, humus layers, and all small pieces of wood (< 1 cm in diameter), and coarse litter included large pieces of wood (> 1 cm in diameter). Quantitative characteristics of trees were measured in the first year of research, and soil and litter were sampled during 4 years of research. Two-way analysis of variance was used to investigate the changes in quantitative traits related to litter and soil under the influence of the sampling year and stand form (sample plot). The independent t-test was used to compare the average of litter biomass and carbon stock between two forest stands. Duncan's test was used to compare the average characteristics of litter and soil between the research years. Data were analyzed statistically in SPSS version 16.</span></span><br>
<span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="color:black">Results:</span></b><span style="color:black"> The stand density and canopy cover were higher in the pure standard stand (72 trees/ha) than in the standard-coppice stand (55 trees/ha). The amounts of aboveground biomass and carbon stock (29.93 tons/ha and 14.46 tons/ha, respectively) in the standard-coppice stand were less than in the pure standard stand (60.17 tons/ha and 29.78 tons/ha, respectively). The average biomass and carbon stock of fine litter in the standard-coppice stand were lower than those of the pure standard stand. The average biomass values of fine and coarse litter in the standard-coppice stanwere 4.95 and 1.52 tons per hectare, respectively. The average dry weights of fine and coarse litter in the pure standard stand were 6.24 and 1.32 tons per hectare, respectively. The average carbon stock volumes of fine and coarse litter in the standard-coppice stand were estimated at 2.77 and 0.83 tons per hectare, and in the pure standard stand as 3.81 and 0.72 tons per hectare, respectively. The organic carbon percentages of fine and coarse litter in the standard-coppice stand were 45.20 and 38.79%, and in pure standard stand were 44.02 and 39.34%, respectively. The average percentages of organic carbon and soil carbon stock were lower in the standard-coppice stand (respectively 2.01 and 70.11 tons per hectare) than in the pure standard stand (respectively 2.09 and 79.67 tons per hectare). The soil moisture in each stand had annual changes, and its amount was lower in the standard-coppice stand than in the standard stand. The soil carbon stock was significantly affected by the year, and its values showed a significant difference between the research years. However, the amount of fine litter carbon stock in the research years and the sample plots showed a significant difference, and the coarse litter carbon stock did not show significant changes. In both studied forest stands, the largest share of the stored carbon belonged to the soil, followed by the aboveground carbon stock.</span></span><br>
<span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="color:black">Conclusion: </span></b><span style="color:black">The obtained results indicate that the carbon stock of Persian oak stands in different biological parts is influenced by the quantitative and qualitative characteristics of oak stands, and its variations differ in different years depending on the stand characteristics. The standard forest stands, therefore, which are less degraded than the standard-coppice stands, have better ecological performance, and this efficiency is shown in the higher amount of aboveground, litter, and soil carbon stock. The results of quantifying the amount of carbon stock in different biological parts of oak forests show that oak forests play a significant role in carbon storage, which is effective in controlling atmospheric carbon dioxide.</span></span></span></span><br>
</span></div>
ایلام, جنگل بلوط, زیتوده, کربن آلی خاک, لاشبرگ
Biomass, Ilam, Litter oak forest, Soil organic carbon
102
115
http://ifej.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-332-8&slc_lang=fa&sid=1
Ahmad
Hosseini
احمد
حسینی
ahmad.phd@gmail.com
100319475328460010598
100319475328460010598
Yes
Department of Natural Resources, Ilam agricultural and natural resources Research and Education Center, AREEO, Ilam, Iran
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران
Yaaghoub
Iranmanesh
یعقوب
ایرانمنش
y_iranmanesh@yahoo.com
100319475328460010599
100319475328460010599
No
Department of Natural Resources, Charmahal and Bakhtiari Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Shahrekord, Iran
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شهرکرد، ایران