بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
2- دانشگاه شهرکرد
2- دانشگاه شهرکرد
چکیده: (167 مشاهده)
چکیده
سابقه و هدف:
تغییر در مراحل تحولی میتواند همراه با تغییرات در رقابت موجود در توده و ایجاد تغییر در مشخصههای کمی شاخص سطح برگ، حجم در هکتار، رویه زمینی و تعداد درختان در هکتار باشد. بنابراین، درک تغییرات مشخصههای کمی ساختار از مرحله تحولی اولیه تا تخریب برای بازیابی عملکرد اکوسیستمهای تخریب شده لازم و ضروری است. بررسی این مشخصهها در مراحل مختلف تحولی، امکان شناخت بهتر از روندهای اکولوژیکی حاکم بر جنگلهای طبیعی را فراهم میسازد. تغییرات در ساختار کمی تودههای جنگلی نهتنها بازتابی از پویایی درونتودهای و رقابت بین درختان است، بلکه میتواند شاخصی برای ارزیابی سلامت اکوسیستم و ظرفیت آن در برابر عوامل تنشزا باشد. تحلیل این تغییرات در چارچوب مراحل تحولی، بهویژه در جنگلهای خزری مانند شصتکلاته گرگان، نقش مهمی در تدوین راهبردهای مدیریتی و احیایی ایفا میکند. از اینرو، شناخت دقیق الگوهای ساختاری در هر مرحله میتواند به عنوان ابزاری مؤثر در جهت حفظ پایداری و افزایش عملکرد اکولوژیکی جنگلهای تخریبشده مورد استفاده قرار گیرد. هدف این پژوهش، ارزیابی و مقایسه مشخصههای کمی شاخص سطح برگ، حجم در هکتار، رویه زمینی در هکتار و تعداد درختان در هکتار در مراحل تحولی اولیه، اوج و تخریب در جنگلهای شصتکلاته گرگان بود.
مواد و روش: منطقه مورد مطالعه در سری یک و دو طرح جنگلداری شصتکلاته گرگان واقع شده است. ابتدا، شبکه نمونهبرداری به روش منظم با شروع تصادفی با شبکه 200×150 پیاده و اطلاعات قطر برابر سینه، گونه و ارتفاع برخی از درختان در هر قطعهنمونه برداشت شد. سپس، در هر قطعهنمونه یک تله لاشبرگ به ابعاد 60×60 سانتیمتر و با عمق 20 سانتیمتر نصب و به مدت یک سال برگها جمعآوری و به آزمایشگاه انتقال داده شد و پس از محاسبه سطح ویژه برگ و وزن خشک برگها در تله بهتفکیک گونه و سپس برای کل گونهها برای هر قطعهنمونه محاسبه شد. مرکز جغرافیایی هر قطعهنمونه با استفاده از دستگاه سیستم موقعیت یاب جهانی تفاضلی ثبت شد. در هر قطعه نمونه نوع گونه، قطر برابرسینه بیشتر از 5/12 سانتیمتر، ارتفاع درختان، قطر بزرگ و قطر کوچک تاج اندازهگیری شد سپس حجم در هکتار، تعداد در هکتار، رویه زمینی در هکتار، مساحت تاج در هکتار، حجم تاج در هکتار و میانگین قطر و ارتفاع واقع در هر قطعهنمونه محاسبه شد. برای محاسبه شاخص سطح برگ ابتدا لازم است سطح ویژه برگ تمامی گونهها در منطقه مورد مطالعه اندازهگیری شود. همچنین، مشخصههای حجم در هکتار، رویه زمینی در هکتار و تعداد درختان در هکتار نیز برای هر قطعهنمونه محاسبه شد. با استفاده از مثلث ساختار مراحل تحولی برای هر قطعهنمونه تعیین شد و شاخص کل سطح برگ سه مرحله تحولی اولیه، اوج و تخریب بهتفکیک گونه و حجم در هکتار، رویه زمینی در هکتار و تعداد درختان در هکتار با استفاده از تجزیه واریانس و آزمون دانکن مورد مقایسه قرار گرفتند.
یافته ها: نتایج حاصل از آمارههای توصیفی نشان داد که شاخص سطح برگ در مرحله اولیه، بلوغ و تخریب بهترتیب 09/6، 07/7 و 85/5 بود،یعنی مقدار آن در مرحله اوج نسبت به مراحل اولیه و تخریب بیشتر بود. همچنین، نتایج نشان داد که بیشترین شاخص سطح برگ در مرحله اولیه 44/2 و تخریب 33/2 مربوط به گونه پلت و در مرحله اوج مربوط به گونه ممرز (28/3) بود. نتایج مربوط به انحراف از معیار نشان داد که حجم در هکتار، تعداد درختان در هکتار و رویه زمینی در هکتار برای مرحله اولیه به ترتیب 5/84، 52/33 و 41/12و برای مرحله بلوغ به ترتیب 6/95، 06/40 و 59/9 و برای مرحله تخریب به ترتیب 5/102، 13/28 و 39/6 به دست آمد. همچنین انحراف از معیار شاخص سطح برگ کل برای مرحله اولیه، بلوغ و تخریب به ترتیب 52/3، 11/4 و 19/2 برآورد شد. نتایج آزمون دانکن نشان داد که بین شاخص سطح برگ کل، شاخص سطح برگ راش و انجیلی، تعداد درختان در هکتار و رویه زمینی در هکتار در سه مرحله اولیه، اوج و تخریب در سطح احتمال 95 درصد رابطه معنیداری وجود نداشت (P.value > 0/05)، اما بین شاخص سطح برگ ممرز، پلت و حجم در هکتار در سه مرحله تحولی اولیه، اوج و تخریب در سطح احتمال 95 درصد رابطه معنیداری وجود داشت (P.value < 0/05).
نتیجهگیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که مشخصههای کمی ساختار توده، از جمله شاخص سطح برگ، حجم در هکتار، رویه زمینی و تعداد درختان، در طول مراحل مختلف تحولی از مرحله اولیه تا تخریب دچار تغییرات قابلتوجهی میشوند. این تغییرات بیانگر پویایی اکولوژیکی و تأثیر فرآیندهای درونتودهای مانند رقابت، مرگومیر طبیعی و بازسازی زیستی هستند. آگاهی از این دگرگونیها در مراحل تحولی نهتنها برای درک بهتر عملکرد اکوسیستمهای جنگلی ضروری است، بلکه نقش کلیدی در طراحی و اجرای برنامههای احیای اکوسیستم، بهویژه در تودههای تخریبشده، ایفا میکند. این یافتهها میتوانند به مدیران منابع طبیعی و برنامهریزان جنگلداری در انتخاب راهبردهای مدیریتی مبتنی بر شرایط ساختاری هر مرحله کمک شایانی کرده و زمینهساز ارتقاء پایداری، افزایش تنوع زیستی و بهبود خدمات اکوسیستمی در جنگلهای نیمهطبیعی و تخریبشده باشند
سابقه و هدف:
تغییر در مراحل تحولی میتواند همراه با تغییرات در رقابت موجود در توده و ایجاد تغییر در مشخصههای کمی شاخص سطح برگ، حجم در هکتار، رویه زمینی و تعداد درختان در هکتار باشد. بنابراین، درک تغییرات مشخصههای کمی ساختار از مرحله تحولی اولیه تا تخریب برای بازیابی عملکرد اکوسیستمهای تخریب شده لازم و ضروری است. بررسی این مشخصهها در مراحل مختلف تحولی، امکان شناخت بهتر از روندهای اکولوژیکی حاکم بر جنگلهای طبیعی را فراهم میسازد. تغییرات در ساختار کمی تودههای جنگلی نهتنها بازتابی از پویایی درونتودهای و رقابت بین درختان است، بلکه میتواند شاخصی برای ارزیابی سلامت اکوسیستم و ظرفیت آن در برابر عوامل تنشزا باشد. تحلیل این تغییرات در چارچوب مراحل تحولی، بهویژه در جنگلهای خزری مانند شصتکلاته گرگان، نقش مهمی در تدوین راهبردهای مدیریتی و احیایی ایفا میکند. از اینرو، شناخت دقیق الگوهای ساختاری در هر مرحله میتواند به عنوان ابزاری مؤثر در جهت حفظ پایداری و افزایش عملکرد اکولوژیکی جنگلهای تخریبشده مورد استفاده قرار گیرد. هدف این پژوهش، ارزیابی و مقایسه مشخصههای کمی شاخص سطح برگ، حجم در هکتار، رویه زمینی در هکتار و تعداد درختان در هکتار در مراحل تحولی اولیه، اوج و تخریب در جنگلهای شصتکلاته گرگان بود.
مواد و روش: منطقه مورد مطالعه در سری یک و دو طرح جنگلداری شصتکلاته گرگان واقع شده است. ابتدا، شبکه نمونهبرداری به روش منظم با شروع تصادفی با شبکه 200×150 پیاده و اطلاعات قطر برابر سینه، گونه و ارتفاع برخی از درختان در هر قطعهنمونه برداشت شد. سپس، در هر قطعهنمونه یک تله لاشبرگ به ابعاد 60×60 سانتیمتر و با عمق 20 سانتیمتر نصب و به مدت یک سال برگها جمعآوری و به آزمایشگاه انتقال داده شد و پس از محاسبه سطح ویژه برگ و وزن خشک برگها در تله بهتفکیک گونه و سپس برای کل گونهها برای هر قطعهنمونه محاسبه شد. مرکز جغرافیایی هر قطعهنمونه با استفاده از دستگاه سیستم موقعیت یاب جهانی تفاضلی ثبت شد. در هر قطعه نمونه نوع گونه، قطر برابرسینه بیشتر از 5/12 سانتیمتر، ارتفاع درختان، قطر بزرگ و قطر کوچک تاج اندازهگیری شد سپس حجم در هکتار، تعداد در هکتار، رویه زمینی در هکتار، مساحت تاج در هکتار، حجم تاج در هکتار و میانگین قطر و ارتفاع واقع در هر قطعهنمونه محاسبه شد. برای محاسبه شاخص سطح برگ ابتدا لازم است سطح ویژه برگ تمامی گونهها در منطقه مورد مطالعه اندازهگیری شود. همچنین، مشخصههای حجم در هکتار، رویه زمینی در هکتار و تعداد درختان در هکتار نیز برای هر قطعهنمونه محاسبه شد. با استفاده از مثلث ساختار مراحل تحولی برای هر قطعهنمونه تعیین شد و شاخص کل سطح برگ سه مرحله تحولی اولیه، اوج و تخریب بهتفکیک گونه و حجم در هکتار، رویه زمینی در هکتار و تعداد درختان در هکتار با استفاده از تجزیه واریانس و آزمون دانکن مورد مقایسه قرار گرفتند.
یافته ها: نتایج حاصل از آمارههای توصیفی نشان داد که شاخص سطح برگ در مرحله اولیه، بلوغ و تخریب بهترتیب 09/6، 07/7 و 85/5 بود،یعنی مقدار آن در مرحله اوج نسبت به مراحل اولیه و تخریب بیشتر بود. همچنین، نتایج نشان داد که بیشترین شاخص سطح برگ در مرحله اولیه 44/2 و تخریب 33/2 مربوط به گونه پلت و در مرحله اوج مربوط به گونه ممرز (28/3) بود. نتایج مربوط به انحراف از معیار نشان داد که حجم در هکتار، تعداد درختان در هکتار و رویه زمینی در هکتار برای مرحله اولیه به ترتیب 5/84، 52/33 و 41/12و برای مرحله بلوغ به ترتیب 6/95، 06/40 و 59/9 و برای مرحله تخریب به ترتیب 5/102، 13/28 و 39/6 به دست آمد. همچنین انحراف از معیار شاخص سطح برگ کل برای مرحله اولیه، بلوغ و تخریب به ترتیب 52/3، 11/4 و 19/2 برآورد شد. نتایج آزمون دانکن نشان داد که بین شاخص سطح برگ کل، شاخص سطح برگ راش و انجیلی، تعداد درختان در هکتار و رویه زمینی در هکتار در سه مرحله اولیه، اوج و تخریب در سطح احتمال 95 درصد رابطه معنیداری وجود نداشت (P.value > 0/05)، اما بین شاخص سطح برگ ممرز، پلت و حجم در هکتار در سه مرحله تحولی اولیه، اوج و تخریب در سطح احتمال 95 درصد رابطه معنیداری وجود داشت (P.value < 0/05).
نتیجهگیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که مشخصههای کمی ساختار توده، از جمله شاخص سطح برگ، حجم در هکتار، رویه زمینی و تعداد درختان، در طول مراحل مختلف تحولی از مرحله اولیه تا تخریب دچار تغییرات قابلتوجهی میشوند. این تغییرات بیانگر پویایی اکولوژیکی و تأثیر فرآیندهای درونتودهای مانند رقابت، مرگومیر طبیعی و بازسازی زیستی هستند. آگاهی از این دگرگونیها در مراحل تحولی نهتنها برای درک بهتر عملکرد اکوسیستمهای جنگلی ضروری است، بلکه نقش کلیدی در طراحی و اجرای برنامههای احیای اکوسیستم، بهویژه در تودههای تخریبشده، ایفا میکند. این یافتهها میتوانند به مدیران منابع طبیعی و برنامهریزان جنگلداری در انتخاب راهبردهای مدیریتی مبتنی بر شرایط ساختاری هر مرحله کمک شایانی کرده و زمینهساز ارتقاء پایداری، افزایش تنوع زیستی و بهبود خدمات اکوسیستمی در جنگلهای نیمهطبیعی و تخریبشده باشند
واژههای کلیدی: مرحله تحولی اولیه، اوج و تخریب، حجم در هکتار، تعداد درختان در هکتار، رویه زمینی در هکتار، جنگلهای هیرکانی
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |