Ecology of Iranian Forests

fa تحلیل حوادث شغلی در عملیات بهره‌برداری جنگل (مطالعه موردی: جنگل‌های چفرود گیلان) Analysis of occupational accidents in forest logging operations (case study: Chafroud forests, Guilan) تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: امروزه بررسی نرخ صدمات در مشاغل مختلف، به‌ویژه در بخش جنگلداری، به عنوان شاخصی مهم در ارزیابی ایمنی شغلی شناخته می‌شود. جنگلداری به‌عنوان یکی از خطرناک‌ترین مشاغل، با نرخ بالای صدمات و حوادث شغلی همراه است. این مشاغل به دلیل ماهیت خطرناک خود، به ویژه در کشورهای کوهستانی مانند ایران، مستعد وقوع حوادثی از جمله آسیب‌های جسمی و مالی هستند. گزارش‌های مختلف نشان داده‌اند که بهره‌برداری جنگل یکی از شغل‌های پرخطر است که علاوه بر خطرات طبیعی، با مشکلات ایمنی مربوط به استفاده از ماشین‌آلات و شرایط نامناسب محیط کار نیز روبه‌روست. برای کاهش این حوادث، مدیریت صحیح و تقویت فرهنگ ایمنی در محیط کار از اهمیت بالایی برخوردار است. در این راستا، مطالعات و تحلیل‌های مختلف نشان داده‌اند که اکثر حوادث ناشی از رفتارهای ناایمن و شرایط ناامن محیطی هستند. پژوهش‌ها بر روی علل حوادث و تحلیل خطرات، به‌ویژه در عملیات برداشت چوب در جنگل‌های ایران، به شناسایی فاکتورهای خطر و بهبود ایمنی شغلی پرداخته‌اند. بررسی نوع و شدت صدمات می تواند به مدیریت بهتر ایمنی کار کمک نماید. از اینرو در پژوهش حاضر، صدمات انسانی ناشی از بهرهبرداری در جنگلهای چفرود واقع در غرب استان گیلان مورد مطالعه قرار گرفته است. مواد و روشها: منطقه مورد بررسی در حوزه آبخیز چفرود در غرب استان گیلان قرار دارد و از نظر توپوگرافی کوهستانی و شیب‌دار است؛ به‌طوری‌که شیب در برخی نقاط تا ۸۰ درصد می‌رسد و ارتفاع آن از ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ متر از سطح دریا متغیر است. در این تحقیق، داده‌های حوادث کار در جنگل‌های چفرود استان گیلان از گزارشات و پرسشنامه‌ها برای 371 حادثه طی 10 سال (2005-2014) جمع‌آوری شد. در این منطقه از شیوه بهره‌برداری نیمه‌مکانیزه شامل قطع با اره موتوری، چوبکشی با اسکیدر و بارگیری با لودر استفاده می‌شود. پژوهش حاضر مقطعی-توصیفی بوده و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. برای تجزیه و تحلیل حوادث، معیارهای نرخ فراوانی و شدت حادثه استفاده شد. نرخ فراوانی حادثه نشان‌دهنده تعداد حوادث به ازای یک میلیون ساعت کاری است و نرخ شدت حادثه تعداد روزهای تلف شده به ازای هزار ساعت کار را نشان می‌دهد. تجزیه و تحلیل و مقایسه نرخ شدت حادثه با توجه به شیب و مراحل مختلف بهره‌برداری انجام شد. عواملی مانند نرخ فراوانی، شدت، نوع و علت حادثه، زمان وقوع، نوع آسیب‌دیدگی و شغل افراد حادثه‌دیده نیز ارزیابی گردید. یافتهها: نتایج تحقیق نشان داد که متوسط نرخ فراوانی (ضریب تکرار) حوادث در جنگل‌های چفرود برابر 37 بوده است، به این معنی که در هر یک میلیون ساعت کاری به طور میانگین 37 حادثه رخ داده است. بیشترین حوادث در سال 2010 ثبت شده‌اند. همچنین، متوسط نرخ شدت حادثه 18/0 بوده است که نشان‌دهنده 18 صدم روز تلف شده به ازای هر هزار ساعت کاری است. بیشترین نرخ شدت حادثه مربوط به سال 2007 و کمترین آن مربوط به سال 2009 بود. بر اساس علت حادثه، ضربه خوردن از وسیله با 14 درصد، بیشترین دلیل بروز حادثه بوده و سوختگی کمترین درصد را به خود اختصاص داده است. در مورد نوع عضو آسیب‌دیده، بیشترین آسیب‌ها به دست‌ها (36 درصد) و پاها (28 درصد) مربوط می‌شود. نتایج آزمون تجزیه واریانس یکطرفه نشان داد که نرخ شدت حادثه با توجه به شیب زمین و علت حادثه تفاوت معنی‌داری دارد. نرخ شدت حادثه در شیب‌های بالای 30 درصد بیشتر از شیب‌های کمتر بود و همچنین در مرحله قطع، شدت حوادث بیشتر از مراحل چوبکشی و بارگیری بود. از نظر زمان وقوع، بیشترین حوادث در ساعات 11 تا 12 قبل از ظهر و 13 تا 14 بعد از ظهر رخ داده است. در نهایت، بیشترین آسیب‌دیدگان مربوط به عملیات بهره‌برداری جنگل بودند و کمترین تعداد حادثه در فعالیت‌های احیا و توسعه مشاهده شد. براساس نتایج آزمون مقایسه میانگین توکی، نرخ شدت حادثه در مرحله قطع بیشتر و متفاوت از مرحله چوبکشی و در مرحله چوبکشی نیز بیشتر و متفاوت از مرحله بارگیری است. از طرفی نتایج تحلیل رگرسیونی نشان میدهد با تغییر مولفه بهرهبرداری از قطع به چوبکشی و بارگیری، نرخ شدت حادثه به صورت توانی کاهش مییابد. نتیجهگیری کلی: با توجه با شروع برنامه هفتم توسعه در کشور و نگاهی متفاوت به بحث مدیریت جنگلها در کشور و همچنین لزوم توجه ویژه به نیروی انسانی در جنگل، انجام پژوهش‌های مرتبط با موضوع ایمنی شغلی در جنگل از اهمیت ویژهای برخوردار است. لذا انتشار معتبر نتیجه پژوهشهای مرتبط با ایمنی شغلی و حوادث کار در جنگل نظر به کم بودن انتشار این قبیل مطالعات در کشور از اهمیت خاصی برخوردار میباشد. برای کاهش فروانی و شدت حادثه در منطقه مورد مطالعه پیشنهاد میگردد که ضمن آموزش کارگران در بدو ورود به کار، برنامههای ایمنی در حین کار توسط سرکارگران در جنگل آموزش داده شود. کارگران را به استفاده از وسایل ایمنی و حفاظت فردی تشویق و از مزایای استفاده از این وسایل آگاه کرده و در آنان ایجاد انگیزه نمایند. Background and objectives: Examining injury rates in various occupations, particularly in the forestry sector, is a critical indicator for assessing occupational safety. Forestry is considered one of the most hazardous occupational sectors. It is associated with a high rate of occupational injuries and accidents. Due to the inherently dangerous nature of Forestry, it is prone to incidents that result in both physical and financial losses, especially in mountainous countries like Iran. Numerous reports have highlighted that forest exploitation is a high-risk occupation that not only faces natural hazards but also safety challenges related to machinery use and poor working conditions. To mitigate these accidents, effective management and the promotion of a safety culture in the workplace are of utmost importance. Studies have shown that the majority of accidents are caused by unsafe behaviors and environmental conditions. Research on the causes of accidents and risk analysis, particularly in wood harvesting operations within Iranian forests, has focused on identifying risk factors and improving occupational safety. Investigating the types and severity of injuries is crucial for better management of occupational safety. Therefore, this study investigates occupational injuries related to forest harvesting in the Chafroud region of western Guilan Province. Methodology: The study area is located in the Chafroud watershed in the western part of Gilan province. Geographically, it is a mountainous and steep region, with slopes reaching up to 80% in some areas. The elevation in this region ranges from 900 to 1500 meters above sea level. For this study, data on work-related accidents in the forests of Chafroud were gathered from reports and questionnaires, covering 371 accidents over 10 years (2004-2013). Semi-mechanized exploitation methods are employed in the area, including chainsaw cutting, skidding with a skidder, and loading with a loader. This study was conducted using a cross‑sectional descriptive design, and the data were analyzed using SPSS software. Accident frequency rate (AFR) and accident severity rate (ASR) were used to analyze the accidents. The accident frequency rate measures the number of accidents per million working hours, while the accident severity rate measures the number of days lost per thousand working hours. The severity rates were analyzed and compared based on slope and different stages of operation. Additionally, factors such as the frequency rate, severity and type, cause of the incident, type of accident, time of occurrence, type of injury, and occupation of the injured were also evaluated. Results: The results showed that the average accident frequency rate (recurrence coefficient) in the forests of Chafroud was 14, meaning that, on average, 14 accidents occurred per million working hours. The highest number of accidents was recorded in 2009. The average accident severity rate was 0.18, indicating that 0.18 days were lost per thousand working hours. The highest accident severity rate occurred in 2006, while the lowest was in 2008. In terms of accident causes, being struck by equipment or moving objects was the most common cause, accounting for 14% of the accidents, while burns were the least common. Regarding the type of injury, the most frequent injuries were to the hands (36%) and feet (28%). Results from the one-way analysis of variance (ANOVA) showed that the accident severity rate significantly varied depending on land slope and the cause of the accident. The severity rate was higher on slopes greater than 30% compared to lower slopes, and accidents during the felling stage were more severe than those during the logging and loading stages. As for the time of occurrence, most accidents took place between 11:00-12:00 AM and 1:00-2:00 PM. Finally, the majority of injuries were associated with logging operations, while the fewest accidents occurred during restoration and development activities. Based on the results of the Tukey mean comparison test, the accident severity rate in the felling stage is higher and different from the logging stage, and in the logging stage is also higher and different from the loading stage. On the other hand, the results of the regression analysis show that as the operation stage changes from felling to skidding and loading, the accident severity rate decreases exponentially. Conclusion: Given the commencement of the Seventh Development Plan in the country and the shift in perspective regarding forest management, along with the growing need to prioritize human resources in forestry, research on occupational safety in forests has become particularly crucial. Therefore, the reliable dissemination of research findings on occupational safety and work-related accidents in forests is of significant importance, especially considering the limited number of such studies published in the country. To reduce the incidence and severity of accidents in the study area, it is recommended that safety programs be incorporated into worker training upon their entry into the job. Foremen should conduct these safety training sessions in the forest. Additionally, workers should be encouraged to use safety and personal protection equipment, informed about the benefits of these devices, and motivated to use them consistently. بهره‌برداری جنگل, جنگل چفرود, حوادث کار, نرخ شدت حوادث, نرخ فراوانی حادثه. Chafroud forests, frequency rate, logging operation, severity rate, work accident. 0 0 http://ifej.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-365-4&slc_lang=fa&sid=1 Farshad Keivan Behjou فرشاد کیوان بهجو farshad.keivan@gmail.com 100319475328460010812 100319475328460010812 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Sajad Ghanbari سجاد قنبری ghanbarisajad@gmail.com 100319475328460010813 100319475328460010813 Yes University of Tabriz دانشگاه تبریز Pouriya Pourramazan پوریا پوررمضان pouryapourramezan@gmail.com 100319475328460010814 100319475328460010814 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Ayeshe Esamili عایشه اسماعیلی ayshe.esmaili@gmail.com 100319475328460010815 100319475328460010815 No Urmia University دانشگاه ارومیه